Aşil Tendiniti

Aşil tendiniti, baldır kaslarını topuk kemiğine bağlayan ve vücudun en kalın tendonu olan aşil tendonunda tekrarlayan zorlanmaya bağlı gelişen ağrı ve hassasiyettir. Topuğun arka tarafında, özellikle sabah ve egzersizin başında belirgin olan ağrı ile kendini gösterir. Koşucularda ve sıçrama gerektiren sporlarla uğraşanlarda sık görülse de hareketsiz yaşayan orta yaşlı kişilerde de ortaya çıkabilir. Uzun süren durumlarda sorun iltihaptan çok tendon dokusunun yıpranmasıdır; bu nedenle “aşil tendinopatisi” terimi de kullanılır.

Aşil tendiniti nedir?

Aşil tendonu yürürken, merdiven çıkarken, koşarken ve sıçrarken vücut ağırlığının birkaç katı kadar yükü taşır. Tendon bu yüke kademeli olarak alışabilir; ancak yük kısa sürede çok artarsa ya da toparlanma için yeterli zaman tanınmazsa dokuda küçük hasarlar birikir. Tendon kalınlaşır, hassaslaşır ve yük taşıma kapasitesi azalır.

İki ana tipi vardır:

• Orta bölüm tendinopatisi: Topuğun birkaç santim yukarısında, tendonun orta kısmında ağrı ve bazen ele gelen kalınlaşma
• Yapışma yeri tendinopatisi: Tendonun topuk kemiğine yapıştığı noktada ağrı; çoğu zaman ayakkabı sırtının sürtünmesiyle artar, yanında kemik çıkıntısı ya da kese iltihabı (bursit) bulunabilir

Topuğun altında, ayak tabanında hissedilen ağrı ise farklı bir tablodur ve genellikle plantar fasiit ile ilişkilidir.

Belirtiler

• Topuğun arkasında ya da biraz yukarısında ağrı ve hassasiyet
• Sabah kalkınca ya da uzun süre oturduktan sonra aşil bölgesinde tutukluk
• Egzersizin başında ağrı, ısındıktan sonra hafifleme ve egzersiz bitince ya da ertesi gün artma
• Merdiven çıkarken, yokuş yukarı yürürken ve parmak ucunda yükselirken ağrı
• Tendon boyunca şişlik, kalınlaşma ya da hareketle hissedilen hafif gıcırtı

Nedenler ve risk etkenleri

• Antrenmanda ani değişiklik: Mesafe, hız ya da yokuş çalışmasının hızla artırılması; uzun aradan sonra spora başlama
• Baldır kaslarında kısalık ve güçsüzlük
• Ayak yapısı ve basış: Aşırı içe basma, düz taban
• Ayakkabı: Eskimiş spor ayakkabıları; topuğun arkasına baskı yapan sert ayakkabı sırtı
• Yaş: Tendonun esnekliği yaşla azalır; orta yaş riskin arttığı dönemdir
• Sağlık durumları: Şeker hastalığı, fazla kilo, yüksek kolesterol, gut ve bazı romatizmal hastalıklar
• Bazı ilaçlar: Florokinolon grubu antibiyotikler tendon sorunları riskini artırabilir; kortizonun tendon içine uygulanması önerilmez

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla muayeneyle konur. Tendonun hangi bölümünün hassas olduğu, kalınlaşma, ayak bileği hareketleri, baldır kaslarının gücü ve tek ayak üzerinde parmak ucunda yükselme becerisi değerlendirilir. Tendon kopmasını ayırt etmek için baldır sıkıldığında ayağın hareket edip etmediğine bakılan basit bir test yapılır.

Gerekirse ultrasonla tendonun kalınlığı, iç yapısı ve kısmi yırtık olup olmadığı değerlendirilir. Röntgen, yapışma yerindeki kemik çıkıntısını ve kireçlenmeyi gösterebilir. Tanı netleşmezse emar istenebilir. İki tarafta birden ve başka eklem yakınmalarıyla birlikte olan durumlarda romatizmal hastalıklar açısından kan tahlilleri yapılabilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

Aşil tendonu kopması acil bir durumdur. Aşağıdakilerden biri varsa beklemeden acil servise ya da ortopedi hekimine başvurun:

• Koşarken, sıçrarken ya da ani bir hamlede topuğun arkasına biri tekme atmış ya da taş çarpmış gibi bir his
• Bu sırada duyulan “pat” sesi
• Sonrasında parmak ucunda yükselememe, ayağı yere iterek adım atamama, topukta şişlik ve morarma
• Tendon boyunca elle hissedilen çukurluk

Kopma bazen beklenenden az ağrıyla seyredebildiği ve kişi yürümeye devam edebildiği için gözden kaçabilir. Erken tanı, tedavi seçeneklerini doğrudan etkiler. Ayrıca topukta kızarıklık, ısı artışı ve ateş varsa enfeksiyon açısından değerlendirme gerekir.

Tedavi yaklaşımı

Aşil tendinopatisinde tedavinin temeli tendonu tamamen dinlendirmek değil, yükü akıllıca düzenlemektir. Tendon dokusu, kontrollü ve kademeli artırılan yüke uyum sağlar:

• Yük düzenlemesi: Ağrıyı belirgin artıran koşu, sıçrama ve yokuş çalışmalarının geçici olarak azaltılması
• Güçlendirme egzersizleri: Baldır kaslarına yönelik, haftalar boyunca kademeli artırılan programlar; tedavinin en önemli parçasıdır
• Ayakkabı düzenlemesi: Topuğu hafif yükselten destek, yapışma yeri ağrısında topuğun arkasına baskı yapmayan ayakkabı
• Fizik tedavi: Egzersizin yanında gerekli görülen destekleyici uygulamalar
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesiciler

Uzun süre yanıt alınamayan durumlarda şok dalga tedavisi ya da enjeksiyon seçenekleri gündeme gelebilir. Kortizon tendon içine uygulanmaz, çünkü kopma riskini artırabilir. Cerrahi, uzun süreli ve dirençli vakalarda ya da tendon kopmasında ortopedi tarafından değerlendirilir.

Muayenehanede, egzersiz programının yanında muayene ve ultrason bulgularına göre PRP-CGF ya da proloterapi gibi uygulamalar seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar tıbbi tedavinin ve egzersizin yerine geçmez; uygunluk kişiye göre belirlenir.

Egzersiz sürecinde neler beklenir?

Güçlendirme programı genellikle iki ayak üzerinde yavaş parmak ucunda yükselme gibi basit hareketlerle başlar; zamanla tek ayağa, ardından ağırlıkla yapılan ve daha hızlı hareketlere geçilir. Egzersiz sırasında hafif bir rahatsızlık hissedilmesi çoğu zaman beklenen bir durumdur. Yol gösterici bir ölçüt olarak, ağrının ertesi sabah belirgin artmaması ve gün içinde yeniden başlangıç düzeyine dönmesi izlenir. Yapışma yeri tendinopatisinde ayak bileğini aşırı aşağıya indiren hareketlerden bir süre kaçınılır. Programın düzenli sürdürülmesi, kısa süreli ve yoğun çabadan daha belirleyicidir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Spora başlarken ya da yükü artırırken her hafta küçük adımlarla ilerleyin.
• Egzersizden önce ısınma, sonrasında baldır germe hareketlerini ihmal etmeyin.
• Ağrının ertesi sabah artıp artmadığını izleyin; artıyorsa bir önceki günün yükü fazla olabilir.
• Spor ayakkabılarınızı tabanı aşındıkça yenileyin.
• Bir antibiyotik reçete edildiğinde aşil yakınmanız olduğunu hekiminize söyleyin.

Topuk arkası ağrınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.