Ayak Bileği Kireçlenmesi

Ayak bileği kireçlenmesi (ayak bileği osteoartriti), ayak bileği eklemindeki kıkırdağın zamanla incelmesi ve aşınmasıyla ortaya çıkan, ağrı, şişlik ve hareket kısıtlılığıyla seyreden bir durumdur. Diz ve kalça kireçlenmesine göre daha seyrek görülür ve çoğu zaman yaşlanmadan çok geçmişte yaşanmış bir yaralanmaya bağlı gelişir. Bu nedenle daha genç yaşlarda da karşımıza çıkabilir. Bu sayfada ayak bileği kireçlenmesinin nedenlerini, belirtilerini, tanı yöntemlerini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Ayak bileği kireçlenmesi nedir?

Ayak bileği eklemi, kaval ve kamış kemiklerinin alt uçlarının ayaktaki aşık kemiği ile oluşturduğu bir eklemdir. Eklem yüzeylerini kaplayan kıkırdak, kemiklerin birbiri üzerinde sürtünmeden kaymasını ve yükün dağılmasını sağlar. Ayak bileği kıkırdağı ince olmasına karşın vücut ağırlığının birkaç katı yükü taşır; eklemin yapısı sağlam ve uyumlu olduğu sürece bu yükü uzun yıllar sorunsuz taşıyabilir.

Bir kırık, ağır bir burkulma ya da tekrarlayan bağ yaralanmaları eklemin uyumunu bozduğunda kıkırdağa binen yük dengesizleşir. Kıkırdak yıllar içinde incelir, eklem aralığı daralır, eklem kenarlarında kemik çıkıntıları (osteofitler) oluşur ve eklem zarı zaman zaman tahriş olarak şişlik yapar. Bu süreç genellikle yavaş ilerler.

Belirtiler

• Ayak bileğinin ön kısmında ya da derinde, yürürken ve yük verirken artan ağrı
• Sabah kalkınca ve uzun süre oturduktan sonra tutukluk
• Gün sonunda ya da uzun yürüyüş sonrasında şişlik
• Ayak bileğini yukarı ve aşağı bükmede kısıtlılık; merdiven inerken ve yokuşta zorlanma
• Hareket sırasında sürtünme ya da gıcırtı hissi
• Engebeli zeminde güvensizlik ve topallama
• İleri dönemde istirahatte ve gece de hissedilen ağrı

Nedenler ve risk etkenleri

• Geçirilmiş kırıklar: Özellikle eklem yüzeyini ilgilendiren ayak bileği kırıkları en sık nedendir
• Tekrarlayan burkulmalar ve bağ gevşekliği: Eklemin dengesizliği kıkırdağa binen yükü bozar; ayak bileği burkulması sonrası rehabilitasyonun tamamlanması bu yüzden önemlidir
• Kıkırdak yaralanmaları: Aşık kemiği yüzeyindeki kıkırdak-kemik hasarları
• Ayak ve bacak dizilim bozuklukları: Topuğun belirgin içe ya da dışa açılı olması
• İltihabi eklem hastalıkları: Romatoid artrit gibi romatizmal hastalıklar, gut
• Diğer: Eklem içi kanamaya yatkınlık yapan hastalıklar, eklem enfeksiyonları, ileri yaş ve fazla kilo

Tanı nasıl konur?

Muayenede ayak bileğinin hareket açıklığı, eklem çizgisindeki hassasiyet, şişlik, bağ sağlamlığı, ayak ve bacak dizilimi ile yürüyüş değerlendirilir. Komşu eklemler, topuk altı eklemi ve ayak ortası eklemler de muayene edilir; çünkü bu eklemlerden kaynaklanan ağrılar benzer yakınmalar yapabilir.

Ayakta çekilen röntgen, eklem aralığındaki daralmayı, kemik çıkıntılarını ve dizilim bozukluklarını gösterir ve tanıda temel yöntemdir. Kıkırdak ve kemik iliğindeki değişiklikleri ya da bağ hasarını ayrıntılı görmek gerektiğinde emar, kemik yapısını ayrıntılı incelemek için bilgisayarlı tomografi istenebilir. İltihabi bir hastalık ya da gut şüphesinde kan tahlilleri ve gerekirse eklem sıvısı incelemesi yapılır.

Röntgendeki değişikliklerin derecesi ile hissedilen ağrı her zaman birbirine paralel değildir. Bu nedenle tedavi kararı görüntülerin yanında kişinin yakınmalarına, günlük yaşamdaki kısıtlılığına ve muayene bulgularına göre verilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Ayak bileğinde ani başlayan kızarıklık, belirgin şişlik, ısı artışı ve ateş (eklem enfeksiyonu ya da gut atağı olasılığı)
• Travma sonrası ayağa yük verememe
• Baldırda tek taraflı şişlik, ağrı ve kızarıklık (pıhtı olasılığı)
• Ayakta uyuşma, soğukluk, renk değişikliği
• Şeker hastalığı olan kişide ayak bileğinde şişlik, ısı artışı ve şekil değişikliği

Tedavi yaklaşımı

Ayak bileği kireçlenmesinde tedavi, ağrıyı azaltmayı, hareketi korumayı ve günlük yaşamdaki işlevi sürdürmeyi hedefler. Çoğu kişide ilk basamak cerrahi dışı yöntemlerdir:

• Egzersiz: Ayak bileği hareket açıklığını koruyan, baldır ve ayak kaslarını güçlendiren, dengeyi geliştiren program; yüzme ve bisiklet gibi eklemi daha az zorlayan aktiviteler
• Ayakkabı ve ortez: Tabanı kavisli ve darbe emici ayakkabılar, bileği destekleyen bilekliği ya da ayak bileği ortezi
• Kilo kontrolü: Ayak bileğine binen yükün azaltılması
• Yürüme yardımcıları: Gerektiğinde ağrısı olmayan taraftaki elde baston
• Fizik tedavi: Ağrılı dönemlerde destekleyici uygulamalar ve egzersiz eğitimi
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle ağrı kesiciler; uzun süreli kullanımda mide, böbrek ve kalp-damar riskleri göz önünde tutulur

Bu yöntemlere rağmen ağrının belirgin sürdüğü durumlarda eklem içi enjeksiyonlar gündeme gelebilir. İleri kireçlenmede ve günlük yaşamı ciddi kısıtlayan ağrıda eklem dondurma (artrodez) ya da ayak bileği protezi gibi cerrahi seçenekler ortopedi tarafından kişinin yaşı, aktivite düzeyi ve eklemin durumuna göre değerlendirilir.

Muayenehanede, egzersiz programının yanında muayene ve görüntüleme bulgularına göre PRP-CGF, proloterapi ya da ozon uygulaması gibi seçenekler değerlendirilebilir. Bu uygulamalar tıbbi tedavinin yerine geçmez; uygunluk kişiye ve eklemin durumuna göre belirlenir.

Ayakkabı ve ortez seçimi

Ayak bileği kireçlenmesinde ayakkabı, tedavinin günlük hayattaki en önemli parçalarından biridir. Tabanı ön kısma doğru hafifçe yukarı kıvrılan (sallanan taban) ayakkabılar, adım atarken ayak bileğinin daha az bükülmesini sağlayarak yürümeyi kolaylaştırabilir. Topuğu darbe emici, bileği saran ve bağcıkla ayarlanabilen ayakkabılar dengeyi destekler. Hareket açıklığı belirgin kısıtlanmışsa ya da eklemde dengesizlik varsa, ayak bileğini sabitleyen ortezler kısa ya da uzun süreli kullanılabilir. Hangi destek tipinin uygun olduğu, muayene ve yürüyüş değerlendirmesi sonrasında kişiye göre belirlenir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Hareketsiz kalmak eklemi daha da sertleştirebilir; ağrıyı belirgin artırmayan düzeyde günlük hareketi sürdürün.
• Uzun yürüyüşleri kısa parçalara bölün, arada dinlenin.
• Merdiven ve yokuş yerine mümkünse düz zemini tercih edin.
• Şişlik olduğunda bacağınızı yükseğe kaldırarak dinlendirin.
• Eskimiş ve tabanı sertleşmiş ayakkabıları yenileyin.

Ayak bileği ağrınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.