Baker Kisti

Baker kisti, dizin arka yüzünde oluşan, içi eklem sıvısıyla dolu bir şişliktir; tıpta popliteal kist olarak da adlandırılır. Çoğu zaman dizin arkasında dolgunluk, gerginlik ya da dizi tam bükerken ve düzleştirirken rahatsızlık hissi olarak fark edilir. Baker kisti genellikle tek başına bir hastalık değil, diz içindeki başka bir sorunun, örneğin kireçlenme ya da menisküs yırtığının bir yansımasıdır. Bu sayfada Baker kistinin nasıl oluştuğunu, belirtilerini, özellikle acil ayırt edilmesi gereken durumları ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Baker kisti nedir, nasıl oluşur?

Diz eklemi, eklemi kayganlaştıran az miktarda sıvı içerir. Dizin arkasında, baldır kası ile dizin iç arka yüzündeki bir kasın arasında yer alan bir kese (bursa), birçok kişide eklemle küçük bir açıklık aracılığıyla bağlantılıdır. Diz içinde bir sorun nedeniyle eklem sıvısı arttığında, bu sıvı açıklıktan keseye geçer. Açıklık çoğu zaman tek yönlü bir kapakçık gibi çalıştığı için sıvı geri dönemez ve kese giderek şişer.

Bu nedenle erişkinlerde Baker kistinin arkasında çoğunlukla şu sorunlardan biri bulunur:

• Diz kireçlenmesi
• Menisküs yırtığı ve diğer eklem içi yaralanmalar
• Romatoid artrit, gut gibi iltihaplı eklem hastalıkları

Çocuklarda ise Baker kisti genellikle eklem içi bir soruna bağlı olmadan görülür ve çoğu zaman yakınma yapmaz; ancak çocukta diz arkasındaki her şişliğin hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.

Belirtiler

• Dizin arkasında, özellikle ayakta dururken daha belirgin olan yumuşak şişlik
• Diz arkasında gerginlik, dolgunluk hissi
• Dizi tam bükerken ya da tam düzleştirirken rahatsızlık
• Uzun süre ayakta kalma ya da yürüyüş sonrası artan şişlik
• Altta yatan diz sorununa bağlı ağrı, şişlik, takılma gibi yakınmalar

Küçük kistler hiçbir yakınma yapmayabilir ve başka bir nedenle yapılan görüntülemede tesadüfen saptanabilir.

Kimlerde daha sık görülür?

Baker kisti erişkinlerde en sık orta yaş ve sonrasında, dizinde kireçlenme ya da menisküs sorunu olan kişilerde görülür. İltihaplı eklem hastalığı olanlarda, dizinde sık sık sıvı toplananlarda ve geçmişte diz yaralanması geçirmiş kişilerde de daha olasıdır. Diz içindeki sıvıyı artıran her durum, kistin büyümesine ya da yeniden ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Bu yüzden kisti olan bir kişide yalnızca diz arkasına değil, dizin tamamına bakmak gerekir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

Baker kisti yırtılırsa, içindeki sıvı baldır kasları arasına yayılarak baldırda ani ağrı, şişlik, gerginlik ve bazen ayak bileği çevresinde morarmaya yol açabilir. Bu tablo, bacak toplardamarlarında pıhtı oluşması, yani derin ven trombozu ile çok benzer görünür. Derin ven trombozu, pıhtının akciğere gitme riski nedeniyle acil tedavi gerektiren bir durumdur ve iki durum yalnızca muayeneyle güvenilir şekilde ayrılamaz.

• Baldırda ağrılı şişlik, gerginlik, kızarıklık ve ısı artışı: Kendi kendinize Baker kisti yırtılması diye yorumlamayın; aynı gün, gerekirse acil serviste değerlendirme gerekir. Ayrım genellikle Doppler ultrasonla yapılır.
• Bunlara nefes darlığı, göğüs ağrısı, çarpıntı ya da kan tükürme eşlik ediyorsa: Akciğere pıhtı atması olasılığı nedeniyle derhal acil servise başvurulmalıdır.
• Ateşle birlikte dizde ve kistte kızarıklık, sıcaklık ve şiddetli ağrı (enfeksiyon olasılığı)
• Diz arkasında nabız gibi atan bir şişlik: Damar genişlemesi (anevrizma) olasılığı nedeniyle değerlendirilmelidir.
• Hızla büyüyen, sert, ağrılı ya da kistin tipik yerinde olmayan şişlik
• Bacakta uyuşma, karıncalanma, ayakta soğukluk ya da renk değişikliği

Tanı nasıl konur?

Muayenede dizin arkasındaki şişliğin yeri, kıvamı, diz bükülüp düzleştikçe değişip değişmediği değerlendirilir. Diz eklemi; menisküs, bağlar, kireçlenme ve eklem içi sıvı açısından ayrıntılı muayene edilir.

Ultrason, kistin sıvı dolu olduğunu göstermek, boyutunu ölçmek ve yırtılma bulgularını değerlendirmek için kullanışlı ve kolay ulaşılabilir bir yöntemdir. Baldırda şişlik varsa toplardamarlar Doppler ultrasonla incelenir. Altta yatan diz sorununu değerlendirmek için röntgen ve gerektiğinde emar (MR) istenir. Kistin tipik görünümünde olmayan şişliklerde başka nedenleri ayırmak için ileri görüntüleme yapılabilir.

Tedavi yaklaşımı

Yakınma yapmayan küçük kistler çoğu zaman yalnızca izlenir. Tedavide asıl hedef, kisti besleyen eklem içi sorunun ele alınmasıdır; kist tek başına boşaltılsa bile altta yatan neden sürdükçe yeniden dolabilir.

• Altta yatan sorunun tedavisi: Kireçlenme, menisküs yırtığı ya da iltihaplı eklem hastalığına yönelik uygun tedavi planlanır.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Diz hareketini koruyan, uyluk ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizler; ağrılı dönemde yükü azaltan düzenlemeler.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılır.
• Sıvının boşaltılması ve enjeksiyon: Belirgin yakınma yapan kistlerde, genellikle ultrason eşliğinde kistin ya da eklemin sıvısı boşaltılabilir; seçilmiş durumlarda kortizon enjeksiyonu düşünülebilir. Kistin yeniden dolması mümkündür.
• Cerrahi: Altta yatan eklem içi sorun nedeniyle artroskopi gerekiyorsa ya da kist tekrarlayan ve belirgin yakınmalar yapıyorsa ortopedi görüşü alınır.

Muayenehanede öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra, kistin arkasındaki kireçlenme gibi eklem sorunlarına yönelik olarak hiyalüronik asit içerikli enjeksiyonlar ya da PRP-CGF gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Dizinizi aşırı zorlayan derin çömelme, diz çökme ve uzun süre ayakta kalmayı sınırlayın.
• Ağrılı ve şişkin dönemlerde yükü azaltın, ama dizi tamamen hareketsiz bırakmayın.
• Uzun yolculuklarda ve hareketsiz kalınan dönemlerde bacaklarınızı sık sık hareket ettirin, aralıklarla yürüyün.
• Fazla kiloyu azaltmak dize binen yükü düşürür.
• Baldırınızda yeni gelişen ağrılı şişliği önemseyin; bunu “kist yırtıldı” diye geçiştirmeden hekime başvurun.
• Diz arkasındaki şişliği kendi kendinize iğneyle ya da bastırarak boşaltmaya çalışmayın.

Diz arkasındaki şişliğin ve onu besleyen diz sorununun kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.