Bel Kayması (Spondilolistezis)

Bel kayması (tıbbi adıyla spondilolistezis), bel omurlarından birinin altındaki omura göre çoğunlukla öne doğru yer değiştirmesidir. Kayma her zaman ağrı yapmaz; bazı kişilerde başka bir nedenle çekilen grafide tesadüfen fark edilir. Yakınma olduğunda ise bel ağrısı, belde tutukluk ve bacaklara yayılan ağrı ya da uyuşma görülebilir. Bu sayfada bel kaymasının türlerini, belirtilerini, tanı yöntemlerini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Bel kayması nedir?

Omurlar, öndeki gövdeleri ve arkadaki küçük eklemleri (faset eklemler) ile birbirine bağlanır. Bu bağlantıyı sağlayan kemik köprülerden birinde çatlak oluşursa ya da eklemler ve bağlar aşınarak gevşerse, üstteki omur öne kayabilir. Kayma en sık belin alt seviyelerinde, L4-L5 ve L5-S1 aralığında görülür.

Kaymanın derecesi, omurun alttaki omurun üst yüzeyine göre ne kadar ilerlediğine bakılarak dört evrede sınıflandırılır. Birinci evre en hafif kaymayı, dördüncü evre ise ileri kaymayı ifade eder. Hafif kaymalar sık görülür ve çoğu zaman cerrahi dışı yöntemlerle izlenir.

Başlıca türleri

• İstmik kayma: Omurun arka kemik halkasındaki ince bölümde (pars interartikülaris) yorgunluk çatlağı gelişmesiyle oluşur. Bu çatlağa spondilolizis denir. Belini sık sık geriye büken sporlarla uğraşan gençlerde, örneğin jimnastik, güreş ya da halterde daha sık görülür.
• Dejeneratif kayma: Yaşla birlikte disk ve faset eklemlerin aşınmasıyla omurun dengesinin bozulmasıdır. Genellikle elli yaş üstünde, kadınlarda biraz daha sık görülür ve çoğunlukla L4-L5 seviyesindedir.
• Diğerleri: Doğuştan omurga yapı farklılıkları, ciddi travmalar ya da kemiği zayıflatan hastalıklar da kaymaya yol açabilir.

Belirtiler

• Ayakta durmak, yürümek ve belini geriye bükmekle artan, oturunca ya da öne eğilince azalan bel ağrısı
• Belde sertlik, uzun süre ayakta kalınca yorgunluk hissi
• Uyluk arkasındaki kaslarda (hamstring) gerginlik, öne eğilmekte zorlanma
• Sinir kökü sıkışırsa kalçaya ve bacağa yayılan ağrı, uyuşma; yani siyatik tablosu
• Dejeneratif kaymada, kanal daraldığı için yürürken bacaklarda ağırlaşma ve dinlenme ihtiyacı (bkz. lomber dar kanal)

Nedenler ve risk etkenleri

• Belini tekrar tekrar aşırı geriye büken spor dalları ve ergenlik dönemindeki hızlı büyüme
• İleri yaş, disk dejenerasyonu ve faset eklem kireçlenmesi
• Menopoz sonrası hormonal değişiklikler ve bağ dokusunun gevşemesi
• Fazla kilo, zayıf karın ve bel kasları
• Ailede spondilolizis ya da kayma öyküsü

Tanı nasıl konur?

Muayenede ağrının hangi hareketlerle arttığı, bel çukurluğundaki değişiklik, uyluk arka kaslarının gerginliği ve sinir bulguları değerlendirilir. Tanıyı koymak için ilk basamak genellikle ayakta çekilen bel grafisidir; kaymanın derecesi bu grafide ölçülür. Öne ve arkaya eğilerek çekilen hareketli grafiler, kaymanın hareketle artıp artmadığını, yani instabilite olup olmadığını gösterir.

Sinir sıkışması belirtileri varsa emar (MR) ile kanal ve sinir kökleri incelenir. Gençlerde kemik çatlağını ayrıntılı görmek için bilgisayarlı tomografi istenebilir. Görüntüleme bulguları her zaman yakınmanın şiddetini yansıtmaz; değerlendirme muayeneyle birlikte yapılır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma, apış arasında uyuşma
• Bacakta hızla artan güçsüzlük, ayak düşüklüğü
• Düşme ya da kaza sonrası başlayan şiddetli bel ağrısı
• Ateş, gece uyandıran ağrı, açıklanamayan kilo kaybı
• Büyüme çağındaki çocukta ilerleyen bel ağrısı, yürüyüş ya da duruşta belirgin değişiklik

Tedavi yaklaşımı

Düşük evreli ve sinir bulgusu olmayan kaymalarda temel yaklaşım cerrahi dışıdır. Amaç ağrıyı azaltmak, gövde kaslarıyla omurgayı desteklemek ve kaymanın ilerlemesine zemin hazırlayan yüklenmeleri azaltmaktır.

• Egzersiz: Karın ve derin bel kaslarını güçlendiren, uyluk arka kaslarını esneten programlar; belini aşırı geriye büken hareketlerden bir süre kaçınmak
• Fizik tedavi: Ağrıyı azaltmaya yönelik uygulamalar ve postür eğitimi
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesiciler
• Korse: Özellikle gençlerde yeni gelişmiş çatlaklarda belirli bir süre önerilebilir
• Yaşam düzenlemesi: Kilo kontrolü, sporun geçici olarak düzenlenmesi

İleri evre ya da ilerleyen kaymalarda, belirgin sinir basısında, idrar-dışkı sorunlarında veya uzun süre uygun tedaviye yanıt vermeyen ağrıda omurga cerrahisi görüşü alınır; bu durumlarda omurların sabitlenmesi (füzyon) gibi cerrahi işlemler gündeme gelebilir.

Muayenehanede, kaymanın derecesi ve muayene bulguları değerlendirildikten sonra bel bağları ve eklemleri çevresindeki ağrıya yönelik proloterapi, PRP ya da nöralterapi gibi uygulamalar, uygun kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar kaymayı geri döndürmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programına destek olarak planlanır.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Ağır yükleri belden eğilerek değil, dizleri bükerek ve gövdeye yakın tutarak kaldırın.
• Uzun süre ayakta kalmanız gerekiyorsa bir ayağınızı alçak bir basamağa koymak beli rahatlatabilir.
• Sporu bırakmak yerine hekim ve fizyoterapist eşliğinde uygun dallara yönelin; yüzme ve yürüyüş çoğu kişi için uygundur.
• Kayması bilinen gençlerde ve dejeneratif kaymada belirli aralıklarla kontrol önerilebilir.
• Yumuşak ve çok çöken bir yatak yerine, belin doğal eğriliğini koruyan orta sertlikte bir yatak tercih edilebilir.

Egzersiz programının düzenli sürdürülmesi, bel kaymasında uzun dönemde en çok fark yaratan unsurlardan biridir. Ağrı azaldığında hareketleri bırakmak yerine, haftada birkaç gün kısa ama düzenli bir program sürdürmek önerilir. Egzersiz sırasında bacakta uyuşma ya da ağrının aşağıya doğru yayılması artarsa hareketi durdurup hekiminize danışın.

Bel kayması tanısı aldıysanız ya da belinizde geriye eğilince artan bir ağrı varsa, değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.