Boyun Kireçlenmesi (Servikal Spondiloz)

Boyun kireçlenmesi (tıbbi adıyla servikal spondiloz), boyun omurlarında, aralarındaki disklerde ve küçük eklemlerde yaşla birlikte gelişen aşınma değişikliklerinin genel adıdır. İleri yaşlarda grafide çok sık görülür ve her zaman yakınma yapmaz. Yakınma olduğunda en sık boyun ağrısı ve tutukluk, hareket ederken çıtırtı, bazen de kollara yayılan ağrı ve uyuşma görülür. Bu sayfada boyun kireçlenmesinin belirtilerini, olası sonuçlarını, tanısını ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Boyun kireçlenmesi nedir?

Halk arasında “kireçlenme” denmesine rağmen bu durum kalsiyum birikmesi değil, eklem ve disk dokularının yıllar içindeki doğal yıpranmasıdır. Diskler su kaybedip incelir, omur kenarlarında kemik çıkıntıları (osteofitler) oluşur, omurlar arasındaki küçük eklemlerde kıkırdak aşınır ve çevredeki bağlar kalınlaşır. Vücut bu değişikliklerle omurgayı sabitlemeye çalışır; bu da boyun hareketlerinin zamanla azalmasına yol açabilir.

Bu değişiklikler çoğu kişide sessiz seyreder. Bir kısmında ise eklem kaynaklı ağrı, sinir köklerinin çıktığı deliklerin daralması ya da omurilik kanalının daralması gibi sonuçlar ortaya çıkabilir. Tedavi, hangi yapının ne ölçüde etkilendiğine göre planlanır.

Belirtiler

• Boyunda künt ağrı ve tutukluk; özellikle sabahları ya da uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra
• Başı çevirirken, geriye bakarken zorlanma; araç kullanırken omuz üstünden bakmakta güçlük
• Boyun hareketlerinde çıtırtı ya da sürtünme hissi
• Ense, omuz üstü ve kürek kemikleri arasına yayılan ağrı
• Başın arka kısmından başlayan baş ağrısı
• Sinir kökü daralmasında kola ve parmaklara yayılan ağrı, uyuşma, karıncalanma
• Omurilik kanalı daralmasında ellerde beceriksizlik, yürürken dengesizlik

Nedenler ve risk etkenleri

• Yaş: En önemli etkendir; değişiklikler orta yaştan itibaren artar.
• Meslek ve alışkanlıklar: Uzun yıllar başı öne eğik çalışma, baş üstü çalışma, ağır yük taşıma
• Geçirilmiş yaralanmalar: Boyun travmaları ve trafik kazaları
• Genetik yatkınlık: Ailede benzer yakınmaların olması
• Sigara: Disklerin beslenmesini olumsuz etkileyebilir.
• Duruş: Uzun süreli duruş bozukluğu boyun eklemlerine binen yükü artırabilir.

Tanı nasıl konur?

Muayenede boyun hareket açıklığı, kaslardaki gerginlik, kol ve bacaklardaki sinir bulguları değerlendirilir. Omurilik etkilenmesini gösterebilecek bulgular (reflekslerde artış, el kaslarında incelme, yürüme dengesizliği) özellikle aranır.

Boyun grafisi; disk aralıklarındaki daralmayı, kemik çıkıntılarını ve eğrilikteki değişiklikleri gösterir. Ancak grafideki kireçlenme derecesi ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez. Kola yayılan yakınmalar ya da omurilik bulguları varsa emar (MR) ile sinir kökleri ve omurilik incelenir; gerekirse EMG ile sinir işlevi değerlendirilir. Benzer yakınmalar yapan boyun fıtığı ve omuz sorunları da ayırıcı tanıda düşünülür.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Ellerde beceriksizlik; düğme iliklemek, yazı yazmak, para saymak gibi ince işlerde zorlanma
• Yürürken dengesizlik, bacaklarda sertlik ya da güçsüzlük
• Başı öne eğince sırttan aşağı inen elektrik çarpması hissi
• Kolda ilerleyen güçsüzlük
• İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı ya da kaza sonrası başlayan boyun ağrısı

Bu belirtiler omurilik kanalında daralmaya (servikal miyelopati) işaret edebilir. Omurilik baskısı ilerleyici olabildiği için erken değerlendirme önemlidir ve cerrahi seçenek gündeme gelebilir.

Tedavi yaklaşımı

Kireçlenme değişikliklerini geri döndüren bir yöntem yoktur; tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hareketliliği korumak ve günlük yaşamı kolaylaştırmaktır. Omurilik bulgusu olmayan kişilerde genel seçenekler şunlardır:

• Egzersiz: Boyun hareket açıklığını koruyan hafif germe hareketleri, derin boyun kaslarını ve sırt-omuz kaslarını güçlendiren program
• Fizik tedavi: Ağrılı dönemlerde sıcak uygulama, manuel terapi, gerektiğinde fizyoterapist gözetiminde traksiyon
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle ağrı kesiciler, kas gevşeticiler ya da sinir ağrısına yönelik ilaçlar; ileri yaşta diğer ilaçlar ve böbrek-mide sağlığı göz önünde tutulur
• Yaşam düzenlemesi: Ergonomi, uygun yastık, sigaranın bırakılması, düzenli genel aktivite

Omurilik baskısı bulguları, ilerleyen sinir hasarı ya da uygun tedaviye rağmen süren ve yaşamı ciddi biçimde kısıtlayan kol ağrısında cerrahi görüş alınır.

Muayenehanede, boyun eklemleri ve çevresindeki bağ ve kas yapılarından kaynaklanan ağrı düşünülen kişilerde proloterapi, nöralterapi ya da ozon uygulaması gibi yöntemler, muayene ve görüntüleme bulgularına göre seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar kireçlenmeyi geri döndürmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz ve tıbbi tedaviye destek olarak planlanır.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Sabah tutukluğunda yataktan kalkmadan önce ve gün içinde birkaç kez hafif boyun hareketleri yapın.
• Okurken ya da telefon kullanırken başınızı uzun süre öne eğmeyin; malzemeyi göz hizasına kaldırın.
• Baş üstü çalışma gerektiren işlerde sık mola verin.
• Boynu ani ve zorlayıcı şekilde çevirme ya da çıtlatma hareketlerinden kaçının.
• Ilık duş ve sıcak uygulama tutukluğu azaltmaya yardımcı olabilir.
• Araç kullanırken koltuk başlığını doğru ayarlayın; dönüşlerde gövdenizi de çevirin.

Boyun kireçlenmesi uzun soluklu bir durumdur; yakınmalar dönem dönem artıp azalabilir. Ağrılı dönemlerde etkinlikleri tamamen bırakmak yerine yükü azaltmak, sakin dönemlerde ise egzersizi düzenli sürdürmek çoğu kişi için dengeli bir yoldur. Kollarda uyuşma, ellerde beceriksizlik ya da yürüme dengesizliği gibi yeni yakınmalar ortaya çıkarsa kontrol randevusunu beklemeden hekiminize başvurmanız önerilir.

Boyun ağrısı, tutukluk ya da kollarınıza yayılan yakınmalarınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.