Boyun Tutulması (Tortikolis)

Boyun tutulması, halk arasında “boynum tutuldu” ya da “boynum kasıldı” diye anlatılan, çoğunlukla sabah uyanınca ya da ani bir hareketten sonra başlayan, başı bir yana çevirmeyi kısıtlayan ağrılı bir durumdur. Tıpta başın bir tarafa eğik ya da dönük kalmasına tortikolis denir. Yetişkinlerdeki ani boyun tutulmalarının büyük kısmı kas ve küçük eklem kaynaklıdır ve genellikle birkaç gün ile birkaç hafta içinde azalır. Bu sayfada boyun tutulmasının nedenlerini, dikkat edilmesi gereken uyarı işaretlerini ve rahatlamaya yönelik önerileri bulabilirsiniz.

Boyun tutulması nedir?

Ani boyun tutulmasında boyun kaslarından biri ya da birkaçı korunma amacıyla kasılır; çoğu zaman tetikleyici, boyundaki küçük bir eklemin ya da kasın zorlanmasıdır. Kasılan kas başı belirli bir pozisyonda tutar, o yöne doğru hareket etmek keskin ağrıya yol açar. Kişi başını çevirmek yerine bütün gövdesini döndürmek zorunda kalabilir.

Tortikolis farklı yaş gruplarında farklı nedenlerle görülür:

• Yetişkinlerde akut tortikolis: En sık görülen tiptir; kas spazmı ve eklem kaynaklıdır, genellikle kendiliğinden azalma eğilimindedir.
• Bebeklerde doğumsal kas tortikolisi: Boynun yan tarafındaki kasta kısalık nedeniyle başın bir yana eğik durmasıdır; çocuk hekimi ve fizyoterapist tarafından izlenir.
• Servikal distoni: Boyun kaslarının istemsiz ve tekrarlayan kasılmalarıyla seyreden, uzun süreli bir hareket bozukluğudur; nöroloji tarafından değerlendirilir.
• İlaçlara bağlı kas kasılmaları: Bazı bulantı ilaçları ve psikiyatrik ilaçlar ani boyun kasılmalarına yol açabilir.

Belirtiler

• Uyanınca ya da ani bir hareketten sonra başlayan, çoğunlukla tek taraflı boyun ağrısı
• Başı bir yöne çevirmede ya da eğmede belirgin kısıtlılık
• Boyunda ve omuz üstünde sert, ele gelen kas gerginliği
• Ağrının omuza, kürek kemiğine ya da başın arkasına yayılması
• Başın hafifçe bir yana eğik durması

Nedenler ve tetikleyiciler

• Uygunsuz pozisyonda uyumak; çok yüksek ya da çok alçak yastık, koltukta uyuyakalmak
• Uzun süre başı bir yana çevirerek ekrana bakmak ya da telefonu omuz ile kulak arasında tutmak
• Ani baş hareketleri, spor sırasında zorlanma
• Soğuğa ya da doğrudan esen hava akımına maruz kalma sonrası kas gerginliği (kişiler sık tarif eder)
• Stres ve yorgunluğa bağlı kas gerginliği
• Altta yatan boyun kireçlenmesi, duruş bozukluğu ya da boyun fıtığı

Tanı nasıl konur?

Tipik bir akut boyun tutulmasında tanı öykü ve muayeneyle konur. Muayenede hangi hareketlerin kısıtlı olduğu, kaslardaki gerginlik, kol ve el sinir bulguları değerlendirilir. Travma öyküsü, sinir bulguları, ateş ya da uyarı işaretleri yoksa çoğu zaman görüntüleme gerekmez.

Yakınmalar birkaç haftada azalmıyorsa, sık tekrarlıyorsa ya da kola yayılan uyuşma ve güçsüzlük varsa grafi ya da emar istenebilir. Çocuklarda, sürekli tekrarlayan ya da istemsiz kasılmalarla seyreden tablolarda ilgili uzmanlık alanlarının değerlendirmesi gerekir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Ateş ve şiddetli baş ağrısıyla birlikte ense sertliği; çeneyi göğse değdirememe, ışıktan rahatsız olma, kusma (menenjit gibi acil durumları düşündürebilir)
• Kaza, düşme ya da darbe sonrası başlayan boyun ağrısı
• Kolda ya da elde güçsüzlük, uyuşma; yürürken dengesizlik
• Yutma ya da nefes almada güçlük, boğazda şişlik (özellikle çocuklarda boğaz enfeksiyonu sonrası)
• Yeni başlanan bir ilaçtan sonra ortaya çıkan ani boyun, dil ya da göz kasılmaları
• Bir hafta içinde hiç azalmayan ya da giderek artan ağrı

Tedavi yaklaşımı

Akut boyun tutulmasında amaç, kas gerginliğini azaltmak ve boynu hareket ettirmeye devam ederek tutukluğun uzamasını önlemektir:

• Isı uygulaması: Ilık duş ya da sıcak havlu ile kasları gevşetmek; yanık riskine karşı kısa süreli ve dikkatli uygulama
• Hafif hareket: Ağrının izin verdiği ölçüde boynu yavaşça her yöne hareket ettirmek; boynu tamamen sabit tutmak tutukluğu uzatabilir
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesiciler ya da kas gevşeticiler
• Fizik tedavi: Yakınmaların sürdüğü ya da tekrarladığı durumlarda germe, güçlendirme ve duruş eğitimi

Boynu zorlayarak ani ve kuvvetli şekilde çevirmek ya da çıtlatmak, özellikle değerlendirme yapılmadan önce önerilmez. Tekrarlayan tutulmalarda altta yatan nedenin araştırılması gerekir.

Muayenehanede, kas gerginliği ve tetik noktaların ön planda olduğu boyun tutulmalarında nöralterapi, akupunktur ya da hacamat gibi uygulamalar, muayene bulgularına göre seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar uyarı işaretleri bulunan durumlarda uygun değildir ve tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Yastığınızın boynunuzu gövdeyle aynı hizada tuttuğundan emin olun; yüzüstü yatmaktan kaçının.
• Koltukta ya da yolculukta başınız düşmüş şekilde uyumamak için boyun desteği kullanın.
• Telefonla konuşurken telefonu omzunuzla sıkıştırmayın; kulaklık kullanın.
• Ekranı karşınıza alın; başınızı uzun süre bir yana çevirerek çalışmayın.
• Gün içinde kısa boyun ve omuz germe molaları verin.
• Soğuk ve rüzgârlı havalarda boynu örten giysiler tercih edebilirsiniz.

Yılda birkaç kez tekrarlayan boyun tutulmaları, çoğu zaman günlük duruş, uyku pozisyonu ve kas dayanıklılığıyla ilgili bir ipucudur. Bu durumda yalnızca ağrılı dönemi geçiştirmek yerine, boyun ve sırt kaslarını güçlendiren düzenli bir egzersiz programı ile çalışma ortamının düzenlenmesi tekrarlama olasılığını azaltmaya yardımcı olabilir.

Sık tekrarlayan ya da uzun süren boyun tutulmalarının değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.