Donuk Omuz (Frozen Shoulder)

Donuk omuz, tıbbi adıyla adeziv kapsülit, omuz eklemini saran kapsülün kalınlaşıp büzüşmesiyle ortaya çıkan, ağrı ve giderek artan hareket kısıtlılığıyla seyreden bir durumdur. Halk arasında "omuz donması" ya da İngilizce adıyla "frozen shoulder" olarak da bilinir. Kişi bir gün saçını tarayamadığını, arka cebine uzanamadığını ya da sutyenini arkadan bağlayamadığını fark eder. Bu sayfada donuk omuzun nasıl seyrettiğini, kimlerde daha sık görüldüğünü ve tedavi sürecinde nelere dikkat edildiğini bulabilirsiniz.

Donuk omuz nedir?

Omuz eklemi, içinde az miktarda eklem sıvısı bulunan esnek bir kapsülle sarılıdır. Donuk omuzda bu kapsülde iltihabi bir süreç başlar; ardından kapsül kalınlaşır, sertleşir ve eklemin hacmi küçülür. Sonuçta kol kemiğinin başı yuvasında rahat hareket edemez hâle gelir.

Donuk omuzun ayırt edici özelliği, hareket kısıtlılığının yalnızca kişinin kendi çabasıyla değil, hekim kolu pasif olarak hareket ettirmeye çalıştığında da sürmesidir. Tendon sorunlarında ise ağrı nedeniyle kişi kolunu kaldıramasa da, çoğu zaman yardımla kol yukarı kaldırılabilir. Bu fark, omuz sıkışma sendromu ve rotator manşet yırtığı ile ayrımda önemlidir.

Belirtiler ve evreler

Donuk omuz genellikle üç evrede seyreder; evrelerin süresi kişiden kişiye belirgin farklılık gösterir:

1. Ağrılı (donma) evresi: Ağrı yavaş yavaş başlar ve artar, özellikle geceleri belirginleşir. Hareket kısıtlılığı bu dönemde gelişmeye başlar.
2. Donuk evre: Ağrı bir miktar hafifleyebilir ama hareket kısıtlılığı en belirgin hâlini alır. Kolu yana açmak ve dışa doğru çevirmek özellikle zorlaşır.
3. Çözülme evresi: Hareket açıklığı yavaş yavaş geri kazanılmaya başlar. Bazı kişilerde hafif bir kısıtlılık uzun süre devam edebilir.

Tüm süreç aylar, bazen bir iki yılı aşan bir zaman alabilir. Günlük hayatta en çok zorlanılan hareketler; arkaya uzanma, ceket giyme, saç tarama, yüksek rafa uzanma ve ağrılı tarafa yatmaktır.

Evrelerin bilinmesi, beklentileri gerçekçi tutmak açısından önemlidir. Ağrılı evrede hareket açıklığını zorla artırmaya çalışmak çoğu zaman ağrıyı alevlendirir; bu dönemde öncelik ağrıyı kontrol etmek ve mevcut hareketi korumaktır. Donuk evrede ise ağrı daha katlanılabilir olduğundan germe çalışmaları daha düzenli yürütülebilir. Çözülme evresinde kazanılan hareketin günlük işlerde kullanılması, kasların yeniden güçlenmesine katkı sağlar.

Nedenler ve risk etkenleri

Donuk omuzun neden başladığı her zaman bilinmez; çoğu kişide belirgin bir tetikleyici bulunmaz. Ancak bazı durumlar riski artırır:

• Kırk ile altmış yaş arası dönem; kadınlarda biraz daha sık görülür
• Diyabet: En güçlü risk etkenlerinden biridir; diyabetlilerde daha uzun ve inatçı seyredebilir
• Tiroit hastalıkları
• Omuz ameliyatı, kırık ya da yaralanma sonrası kolun uzun süre askıda hareketsiz kalması
• İnme, kalp ameliyatı gibi kolun kullanımını azaltan durumlar
• Daha önce diğer omuzda donuk omuz geçirmiş olmak

Tanı nasıl konur?

Tanı büyük ölçüde muayene ile konur. Hekim omzun aktif ve pasif hareket açıklığını karşılaştırır; özellikle dışa çevirme hareketinde belirgin kısıtlılık önemli bir ipucudur. Röntgen, eklemde kireçlenme gibi benzer kısıtlılık yapabilecek başka nedenleri dışlamak için istenebilir; donuk omuzda röntgen çoğu zaman normal görünür.

Ultrason ya da emar, eşlik eden tendon sorunlarını değerlendirmek için gerekebilir. Donuk omuz tanısı alan kişilerde, özellikle bilinen bir neden yoksa, kan şekeri ve tiroit tahlillerinin de değerlendirilmesi önerilebilir. Omuz kireçlenmesi de benzer hareket kısıtlılığı yapabileceğinden ayırıcı tanıda ele alınır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Omuzda kızarıklık, ısı artışı, şişlik ve ateş (eklem enfeksiyonu olasılığı)
• Göğüs ağrısı, nefes darlığı ya da terlemeyle birlikte başlayan omuz ve kol ağrısı (kalp kaynaklı olabilir)
• Düşme sonrası başlayan ağrı ve hareket kaybı (kırık ya da çıkık dışlanmalıdır)
• Kolda ilerleyen uyuşma, güçsüzlük ya da kas erimesi

Tedavi yaklaşımı

Donuk omuz zamanla kendiliğinden çözülme eğilimi gösterse de bu süreç uzun olabilir ve bazı kişilerde kısıtlılık tam düzelmeyebilir. Tedavinin amacı, ağrıyı kontrol altına alarak hareket açıklığını korumak ve geri kazanmaktır. Hangi yöntemin öne çıkacağı, kişinin hangi evrede olduğuna göre değişir.

• İlaç tedavisi: Ağrılı evrede ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar hekim önerisiyle kullanılabilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Özellikle erken ve ağrılı evrede eklem içine yapılan enjeksiyon, ağrıyı azaltıp egzersize olanak tanımak amacıyla düşünülebilir.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Ağrılı evrede zorlamayan, nazik germe hareketleri; donuk evrede ise daha düzenli ve kademeli germe çalışmaları uygulanır. Ağrıyı çok artıracak kadar zorlamak, iltihabi süreci alevlendirebilir.
• Hidrodilatasyon: Kapsülü genişletmek amacıyla eklem içine sıvı verilmesi bazı merkezlerde seçenekler arasında yer alır.

Aylarca süren düzenli tedaviye rağmen hareket kısıtlılığı günlük yaşamı ciddi biçimde etkilemeye devam ediyorsa, anestezi altında manipülasyon ya da artroskopik kapsül gevşetme gibi işlemler için ortopedi görüşü alınabilir.

Muayenehanede, öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra nöralterapi, akupunktur ya da ozon uygulaması gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde egzersiz programına ek olarak seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Egzersizleri az ama sık yapın: Günde birkaç kez, birkaç dakikalık nazik germe, tek seferlik uzun ve zorlayıcı bir seanstan daha uygundur.
• Egzersiz öncesinde omza ılık bir duş ya da sıcak uygulama, kasların gevşemesine yardımcı olabilir.
• Giyinirken önce ağrılı kolu, soyunurken ise önce sağlam kolu kullanın.
• Gece ağrısında sırtüstü yatıp ağrılı kolun altına yastık koymak rahatlatabilir.
• Diyabetiniz varsa kan şekeri kontrolünü düzenli sürdürün.
• Omzu tamamen dinlendirmeye çalışmayın; ağrının izin verdiği ölçüde günlük işlerde kullanmaya devam edin.

Omuzdaki hareket kısıtlılığının nedenini netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Genel bilgi için omuz ağrısı sayfasına, randevu için iletişim sayfasına göz atabilirsiniz.