Faset Eklem Sendromu

Faset eklem sendromu, omurların arka tarafında bulunan küçük eklemlerden kaynaklanan bel ağrısıdır. Ağrı genellikle belin bir ya da iki yanında, derinde hissedilir; belini geriye bükmekle, uzun süre ayakta kalmakla ve sabah kalkışta artar. Bel ağrılarının önemli bir kısmında bu eklemler rol oynar, ancak tanısı bazen zordur. Bu sayfada faset eklem sendromunun belirtilerini, nedenlerini, nasıl ayırt edildiğini ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Faset eklem nedir, nasıl ağrı yapar?

Her omur, alttaki ve üstteki omurla önde disk, arkada ise sağlı sollu iki küçük eklemle bağlanır. Bu eklemlere faset eklemler denir. Diz ya da kalça eklemi gibi kıkırdakla kaplıdırlar, eklem sıvısı ve kapsülleri vardır; omurganın öne-arkaya eğilmesine yön verirken dönme hareketlerini sınırlar.

Yaşla birlikte ya da disk yüksekliği azaldığında, yükün daha büyük bir kısmı bu eklemlere biner. Kıkırdak incelir, eklem kenarlarında kemik çıkıntıları oluşur, kapsül tahriş olur. Eklemleri besleyen küçük sinir dalları (medial dallar) bu tahrişi ağrı olarak iletir. Bu süreç, vücudun diğer eklemlerindeki kireçlenmeye benzer.

Belirtiler

• Belin bir ya da iki yanında, omurganın hemen yanında hissedilen derin, künt ağrı
• Belini geriye bükmek, belini çevirerek geriye bakmak ya da uzun süre ayakta kalmakla artan ağrı
• Sabah uyanınca belde tutukluk; biraz hareket ettikten sonra açılma
• Kalçaya, kasığa ya da uyluğun arka-yan yüzüne yayılan, ancak çoğunlukla dizin altına inmeyen ağrı
• Oturunca ya da hafif öne eğilince rahatlama
• Belirgin uyuşma, güç kaybı ya da refleks değişikliği beklenmez

Bacakta dizin altına inen, uyuşmanın eşlik ettiği bir ağrı varsa sinir kökü tutulumu, yani bel fıtığı veya lomber dar kanal gibi durumlar daha çok akla gelir.

Nedenler ve risk etkenleri

• Yaşa bağlı eklem aşınması ve disk dejenerasyonu
• Bel çukurluğunun artmış olması, belin sürekli öne doğru çukur durduğu duruş
• Tekrarlayan bükülme-dönme hareketleri, ağır yük taşıma
• Ani bir dönme hareketi ya da trafik kazası gibi zorlanmalar
• Bel kayması gibi omurga dizilim bozuklukları
• Fazla kilo, zayıf karın ve kalça kasları

Tanı nasıl konur?

Faset eklem sendromunu tek başına kesinleştiren bir muayene testi ya da görüntüleme bulgusu yoktur. Tanı; ağrının yeri ve karakteri, hangi hareketlerle arttığı, muayenede omurga yanında basmakla hassasiyet ve sinir kökü bulgularının olmaması gibi ipuçlarının birlikte değerlendirilmesiyle düşünülür.

Bel grafisi, emar ya da tomografide faset eklemlerde kireçlenme görülebilir; ancak bu değişiklikler ağrısı olmayan pek çok kişide de vardır. Görüntüleme daha çok başka nedenleri (fıtık, kayma, kırık, enfeksiyon) dışlamak için kullanılır. Algoloji (ağrı) uzmanları tanıyı desteklemek için eklemi besleyen sinir dallarına uyuşturucu ilaçla yapılan test enjeksiyonlarından yararlanabilir.

Karışabilen durumlar

Sakroiliak eklem ağrısı daha aşağıda, kalçanın üst-arka kısmında hissedilir. Kas kaynaklı bel ağrıları ise genellikle zorlanmadan sonra başlar ve kaslar boyunca hassasiyet yapar. Bu ayrım tedavi planı için önemlidir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Gece uyandıran, istirahatle geçmeyen ağrı
• Ateş, titreme, açıklanamayan kilo kaybı
• Kanser öyküsü, uzun süreli kortizon kullanımı ya da kemik erimesi olan kişide yeni başlayan bel ağrısı
• Düşme ya da kaza sonrası ağrı
• İdrar-dışkı kontrolünde bozulma, bacaklarda güç kaybı ya da apış arasında uyuşma

Tedavi yaklaşımı

Faset eklem kaynaklı ağrıda amaç, eklem üzerindeki yükü azaltmak, belin çevresindeki kasları güçlendirmek ve hareketliliği korumaktır.

• Egzersiz: Bel çukurluğunu azaltan, karın ve kalça kaslarını güçlendiren, bel ve kalça esnekliğini artıran hareketler; programın temeli budur.
• Fizik tedavi: Ağrılı dönemde sıcak uygulama, manuel terapi ve duruş eğitimi
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesiciler
• Yaşam düzenlemesi: Kilo kontrolü, uzun süre ayakta kalmayı bölmek, beli zorlayan hareketleri düzenlemek

Uygun tedaviye rağmen süren ağrıda algoloji uzmanlarınca eklem içine ya da eklem sinirlerine yönelik girişimsel yöntemler (örneğin radyofrekans uygulaması) değerlendirilebilir. Bu yakınmada cerrahi nadiren gündeme gelir; daha çok eşlik eden kayma ya da kanal daralması varsa düşünülür.

Muayenehanede, faset eklem çevresindeki bağ ve kapsül yapılarına yönelik proloterapi, PRP ya da nöralterapi gibi uygulamalar, muayene ve görüntüleme bulgularına göre seçenekler arasında değerlendirilebilir. Uygunluk kişiye göre belirlenir ve bu uygulamalar egzersiz programının yerine geçmez.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Ayakta uzun süre beklerken bir ayağınızı alçak bir basamağa koyun; bu, bel çukurluğunu azaltır.
• Yüzüstü yatmak beli geriye büktüğü için ağrıyı artırabilir; sırtüstü dizlerin altına ya da yan yatarken dizler arasına yastık koymak rahatlatabilir.
• Topuklu ayakkabı bel çukurluğunu artırabilir; düz ve destekli ayakkabı tercih edin.
• Sabah tutukluğunda yataktan kalkmadan önce birkaç hafif esneme hareketi yapın.
• Ağrı azaldığında egzersizi bırakmayın; düzenlilik tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olur.

Faset eklem ağrısı dönemsel ataklarla seyredebilir; bir süre sakin geçen bel, ani bir dönme hareketi ya da uzun süre ayakta kalma sonrasında yeniden ağrıyabilir. Bu ataklarda tamamen hareketsiz kalmak yerine kısa yürüyüşler ve hafif esneme hareketleriyle aktif kalmak, ağrı azaldıktan sonra da güçlendirme programını sürdürmek önerilir.

Geriye eğilince artan bel ağrınızın kaynağını netleştirmek için iletişim sayfasından muayene randevusu alabilirsiniz.