Gerilim Tipi Baş Ağrısı

Gerilim tipi baş ağrısı, başı bir bant ya da mengene gibi saran, sıkıştırıcı ve baskı tarzında hissedilen, en sık görülen baş ağrısı türüdür. Genellikle başın her iki yanında, alın, şakaklar ya da ense bölgesinde hissedilir; hafif ya da orta şiddettedir ve çoğu zaman günlük işlerin sürdürülmesine engel olmaz. Ancak sık tekrarladığında ya da her gün olacak şekilde süregenleştiğinde yaşam kalitesini belirgin etkileyebilir. Bu sayfada gerilim tipi baş ağrısının özelliklerini, migrenden farkını, gözden kaçırılmaması gereken uyarı işaretlerini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Gerilim tipi baş ağrısı nedir?

Adı “gerilim” olsa da bu baş ağrısı yalnızca stresle açıklanmaz. Baş, boyun ve omuz kaslarındaki hassasiyet, sinir sisteminin ağrıyı işleme biçimi ve yaşam alışkanlıkları birlikte rol oynar. Ağrının sıklığına göre ara sıra görülen, sık tekrarlayan ve kronik (ayda gün sayısının çoğunda süren) biçimleri ayırt edilir. Kronik biçimde merkezi sinir sisteminin ağrıya duyarlılığının artması daha belirgin bir rol oynar.

Migrenden farkı

Gerilim tipi baş ağrısı genellikle iki taraflıdır, zonklayıcı değil sıkıştırıcı karakterdedir, fiziksel etkinlikle artmaz ve belirgin bulantı yapmaz. Migren ise çoğunlukla tek taraflı, zonklayıcı, hareketle artan ve bulantı, ışık-ses hassasiyetiyle seyreden ataklar halinde gelir. Aynı kişide her iki baş ağrısı türü birlikte görülebilir; bu ayırım, tedavinin doğru planlanması açısından önemlidir.

Belirtiler

• Başı bant gibi saran, sıkıştıran, baskı yapan ağrı
• Alın, şakaklar, başın arkası ve ense bölgesinde, genellikle iki taraflı ağrı
• Hafif-orta şiddet; dakikalardan birkaç güne kadar süren ağrı
• Boyun ve omuz kaslarında gerginlik, bastırınca hassasiyet
• Saç derisinde hassasiyet
• Bazen ışık ya da sesten hafif rahatsızlık; ancak belirgin bulantı ya da kusma olmaz
• Gün ilerledikçe artma eğilimi

Nedenler ve tetikleyiciler

• Stres ve kaygı: Yoğun iş temposu, sınav dönemleri, aile içi sorunlar
• Uyku sorunları: Yetersiz ya da düzensiz uyku
• Duruş ve kas gerginliği: Uzun süre ekrana bakma, başı öne uzatarak çalışma, postür bozukluğu
• Kas kaynaklı ağrılar: Boyun ve omuz kaslarındaki tetik noktalar; miyofasiyal ağrı sendromu
• Diş sıkma ve çene eklemi sorunları
• Öğün atlama, yetersiz sıvı alımı, kafein düzensizliği
• Göz yorgunluğu: Düzeltilmemiş görme sorunları
• Ruh hali: Depresyon ve kaygı bozukluğu kronik biçimle sık birliktelik gösterir
• Ağrı kesicilerin sık kullanımı: Baş ağrısının süregenleşmesine katkıda bulunabilir

Tanı nasıl konur?

Tanı, ağrının özelliklerine ilişkin ayrıntılı öykü ile genel ve nörolojik muayeneye dayanır. Ağrının yeri, niteliği, sıklığı ve süresi, eşlik eden belirtiler, uyku, iş ve stres koşulları, kullanılan ağrı kesiciler sorgulanır. Muayenede boyun hareketleri, baş-boyun ve omuz kaslarındaki hassasiyet, çene eklemi ve duruş değerlendirilir; tansiyon ölçülür.

Tipik öyküsü ve normal muayenesi olan kişilerde genellikle görüntüleme gerekmez. Öykü tipik değilse, ağrının karakteri değiştiyse ya da uyarı işaretleri varsa beyin görüntülemesi istenir ve nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır. Gerekirse göz muayenesi önerilir.

Boyun kaynaklı baş ağrısı

Bazı baş ağrıları doğrudan boyun omurlarından ve eklemlerinden kaynaklanır. Bu tür ağrı genellikle tek taraflıdır, enseden başlayıp başın önüne doğru yayılır ve boyun hareketleri ya da belirli pozisyonlarla tetiklenir. Boyun hareketlerinde kısıtlılık eşlik edebilir. Boyun tutulması ya da boyun omurlarındaki kireçlenme gibi sorunlar bu tabloya katkıda bulunabilir. Gerilim tipi baş ağrısıyla aynı kişide birlikte de görülebildiği için muayenede boyun ayrıntılı değerlendirilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı? Baş ağrısında kırmızı bayraklar

Aşağıdaki durumlardan biri varsa beklemeden acil servise başvurun:

• Hayatınızın en şiddetli, aniden başlayıp kısa sürede en yüksek düzeye ulaşan baş ağrısı
• Ateş ve ense sertliğiyle birlikte baş ağrısı
• Güç kaybı, uyuşma, konuşma bozukluğu, görme kaybı ya da çift görme, bilinç değişikliği, nöbet gibi nörolojik belirtiler
• Elli yaşından sonra ilk kez başlayan ya da karakteri değişen baş ağrısı
• Başa darbe ya da kaza sonrası başlayan baş ağrısı
• Haftalar içinde giderek kötüleşen, sabahları kusmayla uyandıran baş ağrısı
• İleri yaşta şakakta hassasiyet, çiğnerken çene ağrısı ve görme bulanıklığıyla birlikte baş ağrısı

Tedavi yaklaşımı

Gerilim tipi baş ağrısında tedavi, ağrı anında yapılacaklar ve tekrarlamayı azaltmaya yönelik önlemler olmak üzere iki başlıkta planlanır:

• Ağrı anında: Hekim önerisiyle basit ağrı kesiciler; ancak haftada birkaç günden fazla kullanılmaması ilaç aşırı kullanım baş ağrısını önlemek açısından önemlidir
• Düzenli egzersiz: Yürüyüş, yüzme gibi aerobik etkinlikler ile boyun-omuz germe ve güçlendirme hareketleri
• Fizik tedavi: Duruş eğitimi, boyun ve omuz kaslarına yönelik manuel terapi ve egzersiz
• Stres yönetimi: Gevşeme teknikleri, nefes egzersizleri; gerektiğinde bilişsel davranışçı terapi gibi psikolojik destek
• Koruyucu ilaç tedavisi: Sık tekrarlayan ya da kronik biçimde hekim tarafından düzenlenen günlük ilaçlar gündeme gelebilir
• Eşlik eden sorunlar: Uyku bozukluğu, depresyon, kaygı, diş sıkma ve görme sorunlarının ele alınması

Muayenehanede, boyun ve omuz kaslarındaki gerginliğin ve tetik noktaların ön planda olduğu durumlarda, muayene bulgularına göre akupunktur, nöralterapi ya da hacamat gibi uygulamalar egzersiz ve yaşam düzenlemesine ek olarak destekleyici seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar tıbbi değerlendirmenin yerine geçmez; uyarı işaretleri olan baş ağrılarında önce nedeni araştırılır.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Ekranı göz hizasına getirin; başınızı öne uzatarak çalışmayın, düzenli molalar verin.
• Her gün benzer saatlerde yatıp kalkın; yeterli uyku alın.
• Öğün atlamayın, yeterli su için, kafeini ölçülü tüketin.
• Gün içinde omuzlarınızı ve çenenizi gergin tutup tutmadığınızı fark edin; ara ara omuzlarınızı gevşetin.
• Baş ağrısı günlüğü tutarak ağrının sıklığını ve ağrı kesici kullanımınızı izleyin.

Baş ağrılarınızla ilgili değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz; gerekli durumlarda nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır.