İliotibial Bant Sendromu

İliotibial bant sendromu, dizin dış yanında, özellikle koşu ve bisiklet sırasında belirli bir süre ya da mesafeden sonra ortaya çıkan ağrıyla kendini gösterir. Koşucularda dizin dış tarafındaki ağrının en sık nedenlerinden biridir. Ağrı çoğu zaman koşunun başında yokken birkaç kilometre sonra başlar, giderek artar ve koşuya ara vermeyi zorunlu kılabilir; yokuş aşağı koşu ve merdiven inme sırasında daha belirgindir. Bu sayfada iliotibial bant sendromunun nasıl geliştiğini, belirtilerini, tanıyı, dikkat edilmesi gereken durumları ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

İliotibial bant sendromu nedir?

İliotibial bant, leğen kemiğinin yan tarafından başlayıp uyluğun dış yüzü boyunca aşağı inen ve dizin hemen altında kaval kemiğine yapışan kalın, sağlam bir bağ dokusu şerididir. Kalça kaslarından aldığı güçle kalçayı ve dizi dengede tutmaya yardım eder; yürürken ve koşarken leğenin bir yana düşmesini önlemeye katkıda bulunur.

Diz bükülüp düzleştikçe bant, uyluk kemiğinin alt dış ucundaki çıkıntının üzerinden geçer. Özellikle diz yaklaşık otuz derece bükülü iken, yani koşuda ayağın yere değdiği anda, bant ile kemik arasındaki dokular, yağ dokusu ve küçük bir bursa sıkışabilir. Tekrarlayan yüklenmeyle bu bölgede tahriş ve ağrı gelişir. Eskiden bandın kemik üzerinde “sürtündüğü” düşünülürdü; bugün sorunun daha çok bandın altındaki dokuların sıkışmasıyla ilgili olduğu kabul edilir.

Aynı bant sistemi kalçanın dış yanında da yer alır; bu yüzden iliotibial bant sendromu, kalça yan ağrısı yapan trokanterik bursit ile zaman zaman birlikte görülür ya da birbirine karıştırılabilir.

Belirtiler

• Dizin dış yanında, eklem çizgisinin biraz üstünde, yeri parmakla gösterilebilen keskin ya da yanıcı ağrı
• Koşu ya da bisiklette belirli bir mesafe veya süreden sonra başlayan, devam ettikçe artan ağrı
• Yokuş aşağı koşu, merdiven inme ve uzun adım atma ile artış
• Koşuya ara verince azalan, yeniden başlayınca dönen ağrı
• Ağrılı bölgede dokunmakla hassasiyet, bazen hafif şişlik ya da diz bükülüp düzleşirken takılma hissi
• Bazen ağrının uyluğun dış yüzü boyunca yukarı doğru yayılması

Dizin dış yanındaki ağrı farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir. Ağrının tam eklem çizgisi üzerinde olması, şişlik, takılma ve kilitlenme eşlik etmesi dış menisküs yırtığını; bir yaralanma sonrasında başlaması dış yan bağ zorlanmasını düşündürür. Ayrım muayeneyle yapılır.

Nedenler ve risk etkenleri

• Koşu mesafesinde, sıklığında ya da hızında ani artış
• Yokuş aşağı koşu, eğimli yol kenarında ya da pistte hep aynı yönde koşu
• Kalça kaslarının, özellikle kalçayı yana açan kasların zayıflığı; koşarken leğenin bir yana düşmesi ve dizin içe kaçması
• Bisiklette sele yüksekliği ya da pedal ayarının uygun olmaması
• Aşınmış ya da koşu stiline uymayan ayakkabılar
• Bacak boyu farkı, ayak ve bacak ekseni farklılıkları
• Yetersiz ısınma ve toparlanma süresi

Tanı nasıl konur?

Tanı öykü ve fizik muayeneyle konur. Uyluk kemiğinin alt dış ucundaki çıkıntı üzerinde hassasiyet, diz bükülüp düzleşirken bu bölgeye bastırınca ağrının ortaya çıkması tipiktir. Kalça kaslarının gücü, bandın gerginliği, tek bacak üzerinde çömelme sırasında dizin ve leğenin hareketi değerlendirilir. Menisküs ve bağlar da muayene edilir; koşu alışkanlıkları ve ayakkabılar hakkında bilgi alınır.

Çoğu durumda görüntüleme gerekmez. Tanıdan emin olunamıyorsa, menisküs yırtığı, bağ yaralanması ya da kemikte stres kırığı gibi başka nedenlerden şüpheleniliyorsa ultrason ya da emar (MR) istenebilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Bir düşme ya da burkulma sonrası hızla gelişen şişlik ve dize yük verememe
• Dizin kilitlenip düzleşmemesi ya da belirgin boşalma hissi
• Ateşle birlikte dizde kızarıklık, sıcaklık ve şişlik (enfeksiyon olasılığı)
• Baldırda ağrılı şişlik, kızarıklık ve ısı artışı (toplardamarda pıhtı olasılığı)
• İstirahatte ve gece de süren, yük vermekle artan ağrı (kemikte stres kırığı olasılığı)
• Bacakta uyuşma, karıncalanma ya da ayağı kaldırmakta güçlük
• Çocuk ya da ergende diz ağrısıyla birlikte topallama (kalçadan yansıyan ağrı olasılığı nedeniyle kalça da değerlendirilmelidir)

Tedavi yaklaşımı

İliotibial bant sendromunun büyük bölümü cerrahi dışı yöntemlerle ele alınır. Amaç tahriş olan bölgeye binen yükü azaltmak ve yeniden ortaya çıkmasına yol açan etkenleri düzeltmektir.

• Yük düzenlemesi: Koşu mesafesini ve sıklığını ağrıyı tetiklemeyecek düzeye indirmek; yokuş aşağı koşuya bir süre ara vermek. Yüzme gibi dizi zorlamayan aktivitelerle form korunabilir.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Kalça kaslarını, özellikle kalçayı yana açan kasları ve gövde kaslarını güçlendiren çalışmalar tedavinin temelidir. Germe ve köpük silindirle gevşetme çalışmaları bazı kişilerde rahatlama sağlayabilir; ancak bandın kendisi oldukça sağlam bir doku olduğundan bu yöntemlerle uzaması beklenmez.
• Koşu ve bisiklet düzenlemesi: Adım sıklığının hafifçe artırılması ve adım boyunun kısaltılması, eğimli yüzeyde koşunun sınırlanması, bisiklette sele ve pedal ayarının gözden geçirilmesi, ayakkabının değerlendirilmesi.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle, kısa süreli kullanılır.
• Kortizon enjeksiyonu: Uygun tedaviye rağmen süren yakınmalarda, seçilmiş durumlarda düşünülebilir.

Uzun süre uygun tedaviye yanıt vermeyen nadir durumlarda ortopedi görüşü alınır.

Muayenehanede öykü ve muayene bulguları birlikte değerlendirildikten sonra akupunktur ya da PRP-CGF gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programını destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Koşuya dönüş nasıl planlanır?

Koşuya dönüş genellikle günlük hareketlerde ve tempolu yürüyüşte ağrı kalmadığında, kalça güçlendirme çalışmaları düzenli yapılırken başlar. Kısa mesafeli, düz zeminde ve gün aşırı yapılan koşularla başlanır; ağrı çıkmadıkça mesafe kademeli artırılır. Yokuş aşağı koşu ve hız çalışmaları en son eklenir. Koşu sırasında ağrının başlaması, o gün için durma işaretidir; ağrıya rağmen devam etmek iyileşme süresini uzatabilir.

Günlük hayatta ve sporda dikkat edilecekler

• Haftalık koşu mesafenizi ani artırmayın; değişiklikleri kademeli yapın.
• Pistte koşuyorsanız yön değiştirin; eğimli yol kenarında hep aynı tarafta koşmayın.
• Kalça ve gövde güçlendirme çalışmalarını antrenman programınızın kalıcı bir parçası yapın.
• Ayakkabılarınızın aşınmasını izleyin.
• Bisiklet kullanıyorsanız sele yüksekliğini ve pedal ayarını kontrol ettirin.
• Isınma ve soğumayı ihmal etmeyin.

Diz dışı ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.