Kalça Kireçlenmesi

Kalça kireçlenmesi (kalça osteoartriti ya da koksartroz), kalça eklemindeki kıkırdağın zamanla incelip aşınmasıyla gelişen bir durumdur. Çoğu kişi bunu önce kasıkta derin bir ağrı, sabahları ilk adımlarda tutukluk ya da çorap giymekte, arabaya binip inmekte zorlanma olarak fark eder. Bu sayfada kalça kireçlenmesinin belirtilerini, nedenlerini, tanının nasıl konduğunu, hangi durumların acil değerlendirme gerektirdiğini ve muayene sonrasında konuşulan seçenekleri bulabilirsiniz.

Kalça kireçlenmesi nedir?

Kalça, uyluk kemiğinin yuvarlak başının leğen kemiğindeki çanak biçimli yuvaya oturduğu bir top-yuva eklemidir. Eklem yüzeylerini kaplayan kaygan kıkırdak, hareket sırasında sürtünmeyi azaltır ve yükü dağıtır. Kireçlenmede bu kıkırdak incelir, eklem aralığı daralır, kemik kenarlarında osteofit denilen çıkıntılar oluşur ve eklem kapsülü sertleşir. Süreç genellikle yıllar içinde, yavaş ilerler; ağrının şiddeti ise röntgendeki görünümle her zaman paralel değildir.

Kireçlenme, aşınmış kıkırdağı eski hâline döndüren bir süreç değildir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hareketliliği ve günlük işlevi korumak ve gerektiğinde doğru zamanda cerrahi görüşü almaktır.

Belirtiler

• Kasık ağrısı: Kalça eklemi kaynaklı ağrı çoğunlukla kasıkta, bazen uyluğun ön yüzünde hissedilir. Kalçanın dış yanındaki ağrı ise çoğu zaman trokanterik bursit gibi eklem dışı nedenlerle ilgilidir.
• Dize yansıyan ağrı: Kalça kaynaklı ağrı dizin iç yanında hissedilebilir. Bu yüzden diz ağrısı olan, ama dizde belirgin bulgu saptanmayan kişilerde kalça da muayene edilir; tersine, diz kireçlenmesi ile kalça kireçlenmesi aynı kişide birlikte de bulunabilir.
• Tutukluk: Sabah kalkınca ya da uzun oturduktan sonra ilk adımlarda sertlik; genellikle kısa sürede açılır.
• Hareket kısıtlılığı: Özellikle kalçayı içe döndürme ve bükme zorlaşır; ayakkabı bağlamak, ayak tırnağı kesmek, bacak bacak üstüne atmak güçleşir.
• Topallama: İlerleyen dönemde ağrıdan kaçınmak için aksayarak yürüme görülebilir.
• Gece ağrısı: İleri evrede istirahatte ve gece de ağrı olabilir.

Nedenler ve risk etkenleri

• İlerleyen yaş
• Fazla kilo (eklem üzerindeki yükü artırır)
• Çocuklukta geçirilmiş kalça sorunları: gelişimsel kalça displazisi, Perthes hastalığı, femur başı kayması
• Kalça yuvası ile femur başı arasında şekil uyumsuzluğu (femoroasetabular sıkışma)
• Geçirilmiş kalça kırığı ya da eklem içi yaralanma
• Romatoid artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları
• Uzun süre kortizon kullanımı, alkol gibi nedenlerle gelişebilen femur başında kansızlığa bağlı kemik hasarı (avasküler nekroz)
• Ailede kireçlenme öyküsü

Tanı nasıl konur?

Tanıda öykü ve fizik muayene esastır. Ağrının yeri, başlangıcı, hangi hareketlerle arttığı sorulur. Muayenede kalçanın hareket açıklığı, özellikle içe dönüşte ağrı ve kısıtlılık, yürüyüş ve kas gücü değerlendirilir. Bel ve diz de muayene edilir; çünkü bel kaynaklı ağrılar kalça çevresinde hissedilebilir.

Ayakta çekilen pelvis röntgeni, eklem aralığındaki daralmayı ve kemik çıkıntılarını gösterir; kireçlenme genellikle röntgen bulgularına göre hafiften ileriye doğru evrelenir. Avasküler nekroz, stres kırığı ya da yumuşak doku sorunu düşünülürse emar (MR) istenebilir. İltihaplı eklem hastalığı ya da enfeksiyon şüphesinde kan tahlilleri yapılır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Düşme sonrası kalçaya yük verememe: Özellikle yaşlılarda basit bir düşmeden sonra bile kalça kırığı olabilir; bacakta kısalma ya da dışa dönme görülebilir. Acil değerlendirme gerekir.
• Ateşle birlikte ani başlayan şiddetli kalça ağrısı, bacağı oynatamama: Eklem enfeksiyonu (septik artrit) olasılığı nedeniyle acildir.
• Çocuk ya da ergende kalça veya diz ağrısı, topallama: Bu yaş grubunda kalçadan kaynaklanan ve dizde hissedilen ağrı ayrı bir değerlendirme gerektirir; ertelenmemelidir.
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi ve istirahatte geçmeyen ağrı
• Bacakta ilerleyen uyuşma, güçsüzlük ya da idrar ve dışkı kontrolünde bozulma

Tedavi yaklaşımı

Kalça kireçlenmesinde tedavi, yakınmaların şiddetine, evreye, yaşa ve kişinin beklentilerine göre basamaklı planlanır:

• Egzersiz ve fizik tedavi: Kalça çevresi ve gövde kaslarını güçlendiren, hareket açıklığını koruyan egzersizler tedavinin temelidir. Yürüme, yüzme, sabit bisiklet gibi eklemi zorlamayan aktiviteler önerilebilir.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonun azaltılması eklem üzerindeki yükü düşürür.
• Baston kullanımı: Ağrılı tarafın karşısındaki elde kullanılan baston, yürürken eklem yükünü hafifletebilir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle, mide, böbrek ve kalp durumu gözetilerek kullanılır.
• Enjeksiyonlar: Seçilmiş durumlarda, genellikle görüntüleme eşliğinde eklem içi enjeksiyonlar düşünülebilir.

Uygun tedaviye rağmen ağrının gece uykusunu bozduğu, yürüme mesafesinin belirgin kısaldığı ve günlük işlerin yapılamadığı ileri kireçlenmede ortopedi değerlendirmesi ve kalça protezi cerrahisi gündeme gelir. Bu karar röntgene göre değil, yakınmaların hayatı ne kadar kısıtladığına göre birlikte verilir.

Muayenehanede öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra PRP-CGF, hiyalüronik asit içerikli enjeksiyonlar ya da proloterapi gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar kireçlenmeyi geri döndürmez ve mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır, yanıt kişiden kişiye değişir.

Egzersize nasıl başlanır?

Kalça kireçlenmesinde egzersiz programı genellikle sırtüstü yatarken diz bükme, köprü kurma, yan yatarak bacağı yana kaldırma gibi eklemi fazla yüklemeyen hareketlerle başlar. Ağrı azaldıkça ayakta denge çalışmaları, sandalyeden kalkıp oturma ve basamak egzersizleri eklenir. Egzersiz sırasında hafif bir gerginlik olağandır; ertesi güne uzanan ve yürümeyi zorlaştıran ağrı ise programın fazla geldiğini gösterebilir. Hareketlerin sayısı ve zorluğu muayene bulgularına göre kişiye özel ayarlanır.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Hareketsiz kalmayın; ağrının izin verdiği ölçüde düzenli yürüyüş ve egzersizi sürdürün.
• Çok alçak koltuk ve klozetlerden kaçının; gerekirse oturma yüksekliğini artıran destekler kullanın.
• Uzun süre bağdaş kurarak ya da çömelerek oturmayın.
• Merdivende iyi bacakla çıkın, ağrılı bacakla inin; tırabzana tutunun.
• Evde kaygan halı, kablo gibi düşme risklerini azaltın; düşme kalça kırığı açısından önemlidir.
• Yumuşak tabanlı, kaymayan ayakkabılar tercih edin.

Kalça ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.