Karpal Tünel Sendromu

Karpal tünel sendromu, el bileğinin iç yüzündeki dar bir kanalda seyreden median sinirin sıkışmasıyla ortaya çıkan ve elde uyuşma, karıncalanma, ağrı ile kendini gösteren bir durumdur. El ve kolda sinir sıkışmaları arasında en sık görülenidir. Tipik olarak geceleri elin uyuşmasıyla uyanma, eli silkeleyince rahatlama ve sabahları parmaklarda hissizlik tarif edilir. Bu sayfada karpal tünel sendromunun belirtilerini, kola yayılan uyuşmanın diğer nedenlerinden nasıl ayırt edildiğini ve muayene sonrasında konuşulan seçenekleri bulabilirsiniz.

Karpal tünel sendromu nedir?

El bileğinin avuç içi tarafında, tabanını bilek kemiklerinin, tavanını ise kalın ve sağlam bir bağın (transvers karpal bağ) oluşturduğu bir kanal bulunur. Bu karpal tünelden parmakları büken dokuz tendon ve median sinir birlikte geçer. Median sinir; başparmak, işaret, orta parmak ve yüzük parmağının yarısında duyuyu sağlar, ayrıca başparmak kökündeki bazı kasları çalıştırır.

Tünelin içindeki basınç arttığında, örneğin tendon kılıflarındaki şişlik, sıvı birikimi ya da kanalın daralması sonucunda, en hassas yapı olan sinir sıkışır. Başlangıçta sinirin beslenmesi bozulur ve belirtiler gelip geçicidir; sıkışma uzun sürerse sinirde kalıcı hasar gelişebilir.

Belirtiler

• Başparmak, işaret ve orta parmakta uyuşma, karıncalanma, iğnelenme; serçe parmak genellikle etkilenmez
• Geceleri uykudan uyandıran uyuşma ve ağrı; eli silkeleme ya da sallama ile rahatlama
• Telefon tutma, kitap okuma, araç kullanma gibi bileğin uzun süre bükülü kaldığı işlerde artan yakınmalar
• Bilekten önkola, bazen omza doğru yayılabilen ağrı
• Elden eşya düşürme, düğme iliklemede ve ince işlerde beceriksizlik
• İlerlemiş durumlarda başparmak kökündeki kas kitlesinde incelme ve kavrama gücünde azalma

Belirtiler sıklıkla her iki elde görülür; genellikle baskın elde daha belirgindir.

Nedenler ve risk etkenleri

Çoğu kişide tek bir neden bulunmaz; birden fazla etken birlikte rol oynar:

• Kadın cinsiyet ve orta yaş
• Gebelik: Vücutta sıvı birikimine bağlı olarak sık görülür; doğum sonrası çoğu zaman azalır
• Diyabet, tiroit bezinin az çalışması, böbrek yetmezliği
• Romatoit artrit gibi tendon kılıflarında şişlik yapan iltihaplı hastalıklar
• Fazla kilo
• Geçirilmiş bilek kırıkları ve bilek kireçlenmesi
• Bileği tekrarlayan şekilde büken ya da titreşimli aletlerin kullanıldığı işler

Kola yayılan uyuşmanın diğer nedenleri

Elde uyuşma her zaman bilekten kaynaklanmaz ve doğru tanı, gereksiz girişimlerin önüne geçer. Ayırıcı tanıda özellikle şu durumlar değerlendirilir:

• Boyun kaynaklı sinir kökü sıkışması: Boyun fıtığı ya da boyun kireçlenmesine bağlı sinir kökü baskısı da başparmak ve işaret parmağına yayılan uyuşma yapabilir. Boyun ağrısı, boyun hareketleriyle artan kol ağrısı ve uyuşmanın daha geniş bir alana yayılması boyun kaynaklı nedeni düşündürür. Bazı kişilerde boyun ve bilek sorunu aynı anda bulunabilir.
• Ulnar sinir sıkışması: Dirsekte ya da bilekte olabilir; yüzük ve serçe parmakta uyuşma yapar.
• Polinöropati: Özellikle diyabette, el ve ayaklarda eldiven-çorap tarzında uyuşma yapan yaygın sinir hasarı. Ayrıntılar için periferik nöropati sayfasına bakabilirsiniz.

Tanı nasıl konur?

Öyküde uyuşmanın hangi parmaklarda olduğu, gece belirtileri ve tetikleyen hareketler sorulur. Muayenede bileğe hafifçe vurma ya da bileği bir süre bükülü tutma gibi testlerle belirtilerin ortaya çıkıp çıkmadığı, parmaklarda duyu, başparmak kası gücü ve kas kitlesi değerlendirilir. Boyun muayenesi de yapılır.

Sinir iletim çalışması (EMG), tanıyı doğrulamada ve sinirdeki etkilenmenin derecesini belirlemede temel yöntemdir; tedavi kararında yol gösterir. Ultrason, sinirin kalınlaşmasını ve tüneldeki yapıları göstermede yararlıdır. Altta yatan nedenleri araştırmak için kan şekeri ve tiroit tahlilleri istenebilir. Boyun kaynaklı bir neden düşünülüyorsa boyun görüntülemesi gündeme gelir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Uyuşmanın gelip geçici olmaktan çıkıp sürekli hâle gelmesi
• Başparmak kökündeki kas kitlesinde gözle görülür incelme, kavrama gücünde belirgin azalma
• Elde hızla ilerleyen güçsüzlük ve eşya düşürme
• Bilek kırığı ya da ezilme sonrası hızla artan uyuşma ve şişlik (acil değerlendirme gerektirir)
• Uyuşmaya yüzde kayma, konuşma bozukluğu, kol ve bacakta ani güç kaybı eşlik ediyorsa: inme olasılığı nedeniyle acil servise başvurulmalıdır

Tedavi yaklaşımı

Tedavi, sinirdeki etkilenmenin derecesine göre planlanır. Hafif ve orta düzeydeki durumlarda ilk adım genellikle cerrahi dışı yöntemlerdir:

• Gece ateli: Bileği düz (nötr) pozisyonda tutan atel, özellikle geceleri kullanılarak tüneldeki basıncın artmasını önlemeye yardımcı olabilir.
• Aktivite düzenlemesi: Bileği uzun süre bükülü tutmayı ve tekrarlayan zorlamaları azaltmak, çalışma ortamını düzenlemek.
• Altta yatan durumların kontrolü: Kan şekeri, tiroit hastalığı ve kilo kontrolü.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Sinir ve tendon kaydırma egzersizleri bazı kişilerde programa eklenebilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Seçilmiş durumlarda tünele yapılan enjeksiyon yakınmaları azaltmak amacıyla düşünülebilir; etkisi kişiden kişiye değişir ve zamanla azalabilir.

Başparmak kaslarında incelme, sürekli uyuşma ya da sinir iletim çalışmasında ileri düzeyde etkilenme varsa ve uygun tedaviye rağmen yakınmalar sürüyorsa, karpal tünel gevşetme ameliyatı için el cerrahisi, ortopedi ya da beyin ve sinir cerrahisi görüşü alınır. Bu durumlarda geç kalmak, sinirde geri dönmeyen hasar riskini artırabilir.

Muayenehanede, öykü, muayene ve sinir iletim bulguları birlikte değerlendirildikten sonra nöralterapi ya da akupunktur gibi uygulamalar, uygun görülen hafif ve orta düzeydeki kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Klavye ve fare kullanırken bileğinizi düz tutun; bileği uzun süre yukarı ya da aşağı bükülü bırakmayın.
• Uzun süreli el işlerine kısa aralar verin; parmaklarınızı ve bileğinizi hafifçe gerin.
• Telefonu uzun süre elde tutmak yerine destek ya da kulaklık kullanın.
• Uyurken bileğinizi yastık altında ya da göğsünüze doğru bükülü tutmamaya dikkat edin; gece ateli bu konuda yardımcı olabilir.
• Titreşimli aletlerle çalışıyorsanız titreşim emici eldiven ve düzenli molalar düşünün.

Önce muayene, sonra karar; randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.