Kaz Ayağı Bursiti

Kaz ayağı bursiti, dizin iç alt tarafında, diz ekleminin birkaç santimetre altında hissedilen ağrıyla kendini gösteren bir durumdur. Merdiven çıkarken, oturduğu yerden kalkarken, gece dizler birbirine değerek yatarken artan ağrı ve bu bölgede dokunmakla hassasiyet tipik yakınmalardır. Özellikle diz kireçlenmesi olan, fazla kilolu ve orta yaş üstü kadınlarda sık görülür; diz kireçlenmesi ağrısıyla karışabilir ya da onunla birlikte bulunabilir. Bu sayfada kaz ayağı bursitinin ne olduğunu, belirtilerini, tanıyı, dikkat edilmesi gereken durumları ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Kaz ayağı bursiti nedir?

Uyluğun iç ve arka yüzünden gelen üç kasın tendonu, dizin iç alt tarafında, kaval kemiğinin üst iç yüzüne birlikte yapışır. Bu ortak yapışma yeri, kaz ayağının perdeli görünümüne benzediği için “kaz ayağı” (pes anserinus) olarak adlandırılır. Bu tendonlarla kemik arasında, sürtünmeyi azaltan küçük bir kese, yani bursa bulunur.

Tekrarlayan sürtünme, aşırı yüklenme, doğrudan darbe ya da diz ekseninin bozulması bu bursanın ve tendonların tahriş olmasına yol açabilir. Günümüzde bu tablonun yalnızca bursadan değil, çoğu zaman tendonların yapışma yerinden de kaynaklandığı düşünülür; bu nedenle “kaz ayağı tendinobursiti” ya da “kaz ayağı ağrı sendromu” adları da kullanılır.

Belirtiler

• Dizin iç yanında, eklem çizgisinin yaklaşık bir iki parmak altında ağrı
• Bu bölgeye bastırınca belirgin hassasiyet; bazen hafif şişlik
• Merdiven çıkarken, yokuş yukarı yürürken, oturduğu yerden kalkarken artan ağrı
• Gece yan yatarken dizlerin birbirine değmesiyle ağrı
• Sabahları ya da uzun oturduktan sonra ilk hareketlerde sızı

Dizin iç tarafındaki ağrı birçok farklı yapıdan kaynaklanabilir. Ağrının tam eklem çizgisi üzerinde olması ve takılma, kilitlenme eşlik etmesi menisküs yırtığını; eklem çizgisinin biraz altında, sınırlı bir noktada olması kaz ayağı bölgesini düşündürür. Diz kireçlenmesi olan kişilerde iki kaynak birlikte de ağrı yapabilir; bu ayrım tedavi planı açısından önemlidir.

Nedenler ve risk etkenleri

• Diz kireçlenmesi, özellikle dizin iç bölümünü etkileyen kireçlenme
• Fazla kilo
• Orta yaş üstü kadınlarda daha sık görülür
• Diyabet (şeker hastalığı)
• “X” bacak, ayak tabanının içe çökmesi gibi diz ekseni ve ayak sorunları
• Uyluk arka kaslarının gerginliği
• Koşucularda, özellikle yokuş ve tempo çalışmalarında ani yük artışı
• Dizin iç yanına doğrudan darbe

Diz kireçlenmesiyle ilişkisi

Dizin iç bölümünde kireçlenme olan kişilerde yürüyüş biçimi değişir, diz ekseni zamanla “O” bacağa doğru kayabilir ve dizin iç yanındaki yumuşak dokulara binen yük artar. Bu durum kaz ayağı bölgesinde tahrişe zemin hazırlayabilir. Kireçlenmesi olan bir kişide ağrının bir kısmının bu bölgeden kaynaklanması, tedavinin yalnızca eklem içine değil, eklem çevresindeki yapılara da yönelmesini gerektirebilir. Bu nedenle diz ağrısında ağrının tam yerini belirlemek önemlidir.

Tanı nasıl konur?

Tanı büyük ölçüde fizik muayeneye dayanır. Ağrının yeri, kaz ayağı bölgesindeki hassasiyet ve şişlik değerlendirilir; menisküs, iç yan bağ ve eklem kıkırdağı açısından diğer diz testleri yapılır. Kalça, ayak ve bacak ekseni de incelenir.

Gerekirse eşlik eden kireçlenmeyi değerlendirmek için ayakta diz röntgeni, bursadaki sıvıyı ve tendonları görmek için ultrason, menisküs yırtığı ya da kemikte stres kırığı gibi başka nedenlerden şüphelenilirse emar (MR) istenebilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Ateşle birlikte dizin iç yanında kızarıklık, sıcaklık ve hızla artan şişlik: Bursanın ya da eklemin enfeksiyonu açısından değerlendirilmelidir.
• Baldırda ağrılı şişlik, kızarıklık ve ısı artışı: Toplardamarda pıhtı olasılığı nedeniyle aynı gün değerlendirme gerekir.
• Düşme ya da darbe sonrası hızla gelişen şişlik ve dize yük verememe
• Dizin kilitlenmesi ya da belirgin boşalma hissi
• İstirahatte ve gece giderek artan, yük vermekle belirginleşen ağrı (özellikle kemik erimesi olanlarda kemikte stres kırığı olasılığı)

Tedavi yaklaşımı

Kaz ayağı bursitinin büyük bölümü cerrahi dışı yöntemlerle ele alınır. Tedavi planlanırken eşlik eden diz kireçlenmesi ya da eksen sorunu da hesaba katılır.

• Yük düzenlemesi: Ağrıyı artıran merdiven, yokuş ve uzun süre ayakta kalmayı bir süre azaltmak.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Uyluk arka ve iç kaslarının esnekliğini artıran germe, uyluk ön kası ve kalça kaslarını güçlendiren egzersizler.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonun azaltılması dize ve bu bölgeye binen yükü düşürür.
• Buz uygulaması: Ağrılı dönemde kısa süreli soğuk uygulama rahatlatabilir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılır.
• Kortizon enjeksiyonu: Seçilmiş durumlarda bölgeye kortizon enjeksiyonu düşünülebilir; diyabeti olan kişilerde kan şekerini geçici yükseltebileceği göz önünde bulundurulur.

Muayenehanede öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra proloterapi ya da PRP-CGF gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programını destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Egzersize nasıl başlanır?

Program genellikle uyluk arka kaslarını nazikçe germe ve sırtüstü yatarken uyluk ön kasını sıkma, düz bacak kaldırma gibi dizi fazla zorlamayan hareketlerle başlar. Ağrı azaldıkça köprü kurma, yan yatarak bacağı kaldırma, sandalyeden kalkıp oturma ve basamak çıkma gibi güçlendirme çalışmaları eklenir. Hareketlerde dizin içe kaçmamasına dikkat edilir. Egzersiz sonrası ağrının ertesi güne uzanması, yükün azaltılması gerektiğini gösterebilir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Yan yatarken dizlerinizin arasına bir yastık koyun.
• Merdiven ve yokuşu ağrılı dönemde sınırlayın; tırabzana tutunun.
• Çok alçak koltuklardan kalkmak bu bölgeyi zorlar; oturma yüksekliğine dikkat edin.
• Ayağınızı destekleyen, düz tabanlı olmayan ayakkabılar tercih edin.
• Diyabetiniz varsa kan şekerinizi düzenli izleyin.
• Ağrı azaldığında da egzersiz programınızı sürdürün.

Diz içi ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.