Kondromalazi Patella

Kondromalazi patella, diz kapağının (patella) arka yüzündeki kıkırdağın yumuşaması ve zamanla pürüzlenmesidir. Dizin ön tarafında, diz kapağının arkasında ya da çevresinde hissedilen ağrı; merdiven inerken, çömelip kalkarken ve uzun süre dizler bükülü oturduktan sonra (sinemada, otobüste) artan sızı en tipik yakınmalardır. Kıkırdakta değişiklik olmadan da benzer yakınmalar görülebildiği için bu tablo daha geniş olarak patellofemoral ağrı sendromu adıyla da anılır. Bu sayfada nedenlerini, tanıyı, dikkat edilmesi gereken belirtileri ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Kondromalazi patella nedir?

Diz kapağı, uyluk kemiğinin ön yüzündeki bir oluk içinde aşağı yukarı kayarak hareket eder. Bu eklem, uyluk ön kasının gücünü kaval kemiğine aktararak dizin düzleşmesine yardımcı olur. Merdiven inme, çömelme, koşma ve sıçrama sırasında diz kapağı ile uyluk kemiği arasındaki basınç belirgin şekilde artar.

Diz kapağının oluk içinde dengesiz hareket etmesi, çevre kasların zayıflığı ya da tekrarlayan aşırı yüklenme, kapağın arkasındaki kıkırdağa binen baskıyı artırabilir. Zamanla kıkırdak yumuşar, kabarır, ileri dönemde çatlaklar ve aşınma gelişebilir. Çok ileri dönemde bu süreç diz kapağı ekleminde kireçlenmeye dönüşebilir. Ancak kıkırdaktaki değişiklik ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez.

Belirtiler

• Dizin ön tarafında, diz kapağının arkasında ya da çevresinde yaygın, tam yeri gösterilemeyen ağrı
• Merdiven inip çıkarken, özellikle inerken artan ağrı
• Çömelme, diz çökme ve yokuş aşağı yürüme ile ağrı
• Uzun süre dizler bükülü oturduktan sonra kalkarken ağrı ve tutukluk
• Diz hareket ederken çıtırtı ya da sürtünme hissi
• Zaman zaman hafif şişlik ve dizde boşalma hissi

Dizin ön tarafındaki ağrı diz kapağının hemen altında, tendon üzerinde ve zıplamayla belirginse daha çok patellar tendinit düşünülür. Bu iki durum muayeneyle ayrılır.

Nedenler ve risk etkenleri

• Ergenlik ve genç erişkinlik; kadınlarda daha sık görülür
• Koşu, basketbol, voleybol, futbol gibi sporlarda tekrarlayan yüklenme ya da antrenman yükünde ani artış
• Uyluk ön kasının, özellikle iç kısmının zayıflığı
• Kalça kaslarının zayıflığı; yürürken ve çömelirken dizin içe kaçması
• Uyluk arkası ve uyluk dış yanındaki dokuların gerginliği
• Diz kapağının yapısal olarak yüksek ya da dışa kaymaya yatkın olması, bacak ekseni farklılıkları
• Ayak tabanının içe çökmesi (düz tabanlık)
• Diz kapağına doğrudan darbe, geçirilmiş diz kapağı çıkığı
• Fazla kilo

Tanı nasıl konur?

Tanı esas olarak öykü ve fizik muayeneye dayanır. Diz kapağının hareketi, kenarlarındaki hassasiyet, kapağa bastırırken ağrı, çömelme ve tek bacak üzerinde inip kalkma sırasında dizin hizası, kalça ve uyluk kaslarının gücü değerlendirilir. Menisküs ve bağ sorunlarını ayırmak için diğer diz testleri de yapılır.

Gerekirse diz kapağının konumu ve kireçlenme açısından röntgen, kıkırdağın ayrıntılı değerlendirmesi ya da başka bir eklem içi sorun şüphesinde emar (MR) istenir. Kondromalazi tanısı her zaman görüntüleme gerektirmez; tedaviye yanıt alınamayan ya da beklenmeyen bulguları olan kişilerde tetkik planlanır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Diz kapağının yerinden çıkması ya da çıkıp yerine oturması hissi, ardından şişlik
• Düşme ya da darbe sonrası hızla gelişen şişlik ve dize yük verememe
• Dizin kilitlenip düzleşmemesi
• Ateşle birlikte dizde şişlik, kızarıklık ve sıcaklık (eklem enfeksiyonu olasılığı)
• Çocuk ya da ergende diz ağrısıyla birlikte topallama ya da kalça hareketlerinde kısıtlılık: Kalçadan yansıyan ağrı olasılığı nedeniyle kalça da değerlendirilmelidir.
• Gece istirahatte artan, açıklanamayan ağrı

Tedavi yaklaşımı

Kondromalazi patella ve patellofemoral ağrıda tedavinin temeli egzersizdir; cerrahi nadiren gündeme gelir.

• Yük düzenlemesi: Ağrıyı belirgin artıran derin çömelme, merdiven, yokuş aşağı koşu ve sıçramayı bir süre azaltmak; sporu tamamen bırakmak yerine yükü ayarlamak.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Uyluk ön kası ve kalça kaslarını güçlendiren, dizin hizasını ve hareket kontrolünü geliştiren kişiye özel program. Gergin dokulara yönelik germe çalışmaları eklenir.
• Bantlama ve ortezler: Seçilmiş kişilerde diz kapağı bandı, dizlik ya da ayak tabanı desteği egzersiz dönemini kolaylaştırabilir.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonun azaltılması diz kapağı eklemine binen yükü düşürür.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle, kısa süreli kullanılır.

Diz kapağının tekrarlayan çıkığı, belirgin yapısal bozukluk ya da uzun süre uygun tedaviye yanıt vermeyen yakınmalarda ortopedi görüşü alınır.

Muayenehanede öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra, özellikle kıkırdak değişikliklerinin belirgin olduğu ya da kireçlenmenin eşlik ettiği dizlerde hiyalüronik asit içerikli enjeksiyonlar ya da PRP-CGF gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin ve egzersizin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Egzersize nasıl başlanır?

Program genellikle dizi fazla bükmeden yapılan hareketlerle başlar: Sırtüstü yatarken dizin arkasını yere bastırarak uyluk ön kasını sıkma, düz bacak kaldırma, yan yatarak bacağı yana kaldırma ve köprü kurma. Ağrı azaldıkça duvara yaslanarak yarım çömelme, basamağa çıkıp inme, tek ayak üzerinde denge gibi hareketler eklenir. Bu hareketlerde dizin içe kaçmamasına, ayak ucu ile aynı yöne bakmasına dikkat edilir. Egzersiz sırasında hafif bir rahatsızlık olağan kabul edilebilir; ertesi gün belirgin artan ağrı ise yükün azaltılması gerektiğini gösterir. Düzenli sürdürülen bir programın etkisi genellikle haftalar içinde ortaya çıkar.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Uzun süre dizler bükülü oturuyorsanız aralıklarla bacağınızı uzatın, kalkıp yürüyün.
• Derin çömelme, diz çökme ve bağdaş kurmaktan kaçının.
• Merdivende tırabzana tutunun; ağrılı dönemde mümkünse asansör kullanın.
• Koşu ve sıçrama sporlarında yükü kademeli artırın; sert zemin ve yokuş aşağı koşuyu sınırlayın.
• Ayağınızı destekleyen, iyi yastıklamalı ayakkabılar giyin.
• Ağrı azaldığında da güçlendirme egzersizlerini sürdürün.

Diz önü ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.