Lomber Dar Kanal

Lomber dar kanal (lomber spinal stenoz), bel bölgesinde omuriliğin devamı olan sinir demetinin geçtiği kanalın ya da sinir köklerinin çıktığı deliklerin daralmasıdır. En tipik yakınması, yürürken giderek artan ve oturunca ya da öne eğilince hafifleyen bacak ağrısı, uyuşma ve ağırlaşmadır. Çoğunlukla elli yaş üstünde, yıllar içinde yavaş gelişen bir tablodur. Bu sayfada lomber dar kanalın belirtilerini, nedenlerini, tanısını ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Lomber dar kanal nedir?

Bel omurlarının arkasında, sinirlerin içinden geçtiği bir kanal bulunur. Yaşla birlikte diskler incelir ve dışa doğru bombeleşir, omurlar arasındaki küçük eklemler (faset eklemler) kireçlenerek büyür, kanalın arka duvarını oluşturan sarı bağ kalınlaşır. Bu değişiklikler bir araya geldiğinde kanalın çapı azalır ve sinirler sıkışabilir.

Daralma tek bir seviyede olabileceği gibi birkaç seviyeye yayılmış da olabilir. Bazı kişilerde kanal doğuştan dar olduğundan yakınmalar daha erken yaşta başlayabilir. Belin geriye bükülmesi kanalı daha da daraltırken öne eğilme kanalı biraz genişletir; yakınmaların pozisyonla değişmesinin nedeni budur.

Belirtiler

• Nörojenik kladikasyon: Bir süre yürüdükten ya da ayakta durduktan sonra bacaklarda ağrı, yanma, uyuşma ya da kurşun gibi ağırlaşma; oturunca veya öne eğilince birkaç dakika içinde rahatlama
• Yürüme mesafesinin zamanla kısalması
• Market arabasına ya da bastona yaslanarak yürüyünce daha uzun yol alabilme
• Yokuş yukarı ya da bisiklet sürerken (öne eğik pozisyonda) daha rahat olma
• Belde ağrı ve tutukluk; bazen tek bacakta belirgin siyatik tarzı ağrı
• İleri durumlarda bacaklarda güçsüzlük ve denge sorunları

Nedenler ve risk etkenleri

• Yaşa bağlı disk dejenerasyonu ve disk bombeleşmesi
• Faset eklem kireçlenmesi ve kemik çıkıntıları (osteofitler)
• Sarı bağın (ligamentum flavum) kalınlaşması
• Bel kayması, özellikle dejeneratif kayma
• Doğuştan dar kanal yapısı
• Eski omurga ameliyatları ya da kırıkları, daha seyrek olarak bazı metabolik kemik hastalıkları

Tanı nasıl konur?

Öykü bu hastalıkta çok yol göstericidir: Hangi mesafede ağrı başladığı, durmakla mı yoksa oturmakla mı geçtiği, öne eğilmenin etkisi sorulur. Fizik muayenede bel hareketleri, sinir bulguları, kas gücü ve denge değerlendirilir. Muayenede belirgin bir bulgu olmaması dar kanalı dışlamaz; yakınmalar çoğu zaman yürüdükten sonra ortaya çıkar.

Tanıyı doğrulamak ve daralmanın yerini, derecesini görmek için emar (MR) tercih edilir. Emar çekilemeyen durumlarda bilgisayarlı tomografi kullanılabilir. Ayakta ve hareketli bel grafileri, eşlik eden bir kayma ya da instabilite olup olmadığını gösterir.

Damar kaynaklı bacak ağrısından ayırmak

Bacak atardamarlarındaki daralma da yürürken bacak ağrısı yapar. Damar kaynaklı ağrıda kişi sadece durduğunda rahatlar, öne eğilmek gerekmez; yokuş çıkmak ve bisiklet de ağrıyı artırır. Ayak nabızlarının zayıf olması, ayakta soğukluk ve renk değişikliği damar sorununu düşündürür. Sigara içenlerde ve şeker hastalarında bu ayrım özellikle önemlidir; gerekirse damar ultrasonu yapılır. İki durumun birlikte bulunabileceği de unutulmamalıdır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• İdrar yapamama, idrar ya da dışkı kaçırma
• Apış arasında, makat çevresinde uyuşma
• Bacaklarda hızla artan güçsüzlük, sık düşme
• Ateş, açıklanamayan kilo kaybı ya da kanser öyküsüyle birlikte yeni başlayan bel ağrısı

Bu belirtiler sinirlerin ciddi baskı altında olabileceğini gösterir ve acil değerlendirme gerektirir.

Tedavi yaklaşımı

Lomber dar kanal çoğu kişide yavaş seyreder; yakınmalar yıllarca benzer düzeyde kalabilir. Hafif ve orta şiddetli tablolarda ilk tercih cerrahi dışı yöntemlerdir:

• Egzersiz: Beli hafif öne eğik pozisyonda çalıştıran hareketler, karın kaslarını güçlendirme, kalça esnekliği; sabit bisiklet ve su içi yürüyüş çoğu kişi için uygun seçeneklerdir.
• Fizik tedavi: Ağrıyı azaltmaya, yürüme mesafesini ve dengeyi artırmaya yönelik kişisel program
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle ağrı kesiciler ya da sinir ağrısına yönelik ilaçlar; ileri yaşta böbrek, mide ve diğer ilaçlarla etkileşim göz önünde tutulur
• Yaşam düzenlemesi: Kilo kontrolü, yürüyüşü bölerek yapmak, gerektiğinde baston kullanmak

Yürüme mesafesi belirgin şekilde kısalmışsa, günlük yaşam ciddi kısıtlanmışsa, güç kaybı ilerliyorsa ya da idrar-dışkı kontrolü etkilenmişse sinir cerrahisi görüşü alınır. Bu durumlarda kanalı genişletmeye yönelik ameliyat (dekompresyon) seçenekler arasındadır.

Muayenehanede, bel ve bacak ağrısının kaynağı değerlendirildikten sonra nöralterapi, ozon uygulaması ya da akupunktur gibi uygulamalar, muayene ve görüntüleme bulgularına göre destekleyici seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar kanaldaki daralmayı ortadan kaldırmaz; hekim değerlendirmesiyle egzersiz ve tıbbi tedaviyle birlikte planlanır.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Uzun yürüyüşleri kısa bölümlere ayırın; ağrı başlamadan önce oturup dinlenin.
• Alışverişte market arabasına yaslanmak, ayakta bekleme gereken yerlerde bir ayağı yükseğe koymak rahatlatabilir.
• Belinizi uzun süre geriye bükmenizi gerektiren işlerden (tavan boyama, yüksek raflara uzanma) kaçının.
• Düşme riskine karşı evde zeminleri düzenleyin, gece aydınlatması kullanın.
• Hareketsiz kalmak kasları zayıflatır; ağrının izin verdiği ölçüde düzenli egzersiz önemlidir.

Yürüme mesafenizi ara ara not etmek, örneğin ağrı başlamadan kaç dakika ya da kaç sokak yürüyebildiğinizi kaydetmek, hem sizin hem de hekiminizin seyri izlemesine yardımcı olur. Bu mesafede belirgin bir kısalma, yeni başlayan uyuşma ya da denge sorunları fark ederseniz kontrol randevusunu beklemeden değerlendirme isteyin.

Yürürken bacaklarınızda ağrı ya da ağırlaşma oluyorsa nedenini netleştirmek için iletişim sayfasından muayene randevusu alabilirsiniz.