Menisküs Yırtığı

Menisküs yırtığı, diz eklemi içindeki kıkırdak yastıkçıklarda oluşan yırtıktır. Gençlerde çoğunlukla sporda dizin bükülüyken dönmesiyle, orta yaş ve sonrasında ise yaşa bağlı yıpranmayla, bazen fark edilmeyen küçük bir hareketle ortaya çıkar. Dizde ağrı, şişlik, takılma ve bazen kilitlenme yapabilir. Bu sayfada menisküs yırtığının türlerini, belirtilerini, tanıyı, hangi durumlarda ortopedi ve artroskopi değerlendirmesi gerektiğini ve cerrahi dışı seçenekleri bulabilirsiniz.

Menisküs nedir, nasıl yırtılır?

Her dizde biri iç, biri dış tarafta olmak üzere iki menisküs bulunur. Hilal biçimindeki bu kıkırdak yapılar uyluk kemiği ile kaval kemiği arasında yer alır; yükü dağıtır, darbeyi emer ve eklemin dengesine katkıda bulunur. Menisküsün yalnızca dış kenarı kanlanır; iç kısımları kanlanmadığı için bu bölgelerdeki yırtıkların kendiliğinden kaynama olasılığı düşüktür.

İki ana tür yırtık vardır:

• Travmatik yırtık: Genellikle genç ve aktif kişilerde, ayak yere sabitken dizin dönmesi, ani çömelme ya da sporda darbe sonrasında oluşur. Sıklıkla bağ yaralanmalarıyla, özellikle ön çapraz bağ yırtığıyla birlikte görülür.
• Dejeneratif (yıpranmaya bağlı) yırtık: Orta yaş ve sonrasında, menisküs dokusunun zamanla zayıflamasıyla gelişir. Çoğu zaman belirgin bir yaralanma hatırlanmaz; diz kireçlenmesinin bir parçası olarak da görülebilir. Bu tür yırtıklar, ağrısı olmayan pek çok kişinin emarında da saptanabilir.

Belirtiler

• Dizin iç ya da dış yanında, eklem çizgisi boyunca ağrı
• Yaralanmadan sonraki saatler ya da bir iki gün içinde gelişen şişlik
• Çömelme, dönme, merdiven inme gibi hareketlerde artan ağrı
• Dizde takılma, tutulma ya da “bir şey araya giriyor” hissi
• Dizin bükülü pozisyonda kilitlenip tam düzleşememesi
• Dizde boşalma, güvensizlik hissi

Diz arkasında oluşan sıvı dolu şişlik, yani Baker kisti, çoğu zaman menisküs yırtığı ya da kireçlenme gibi eklem içi bir soruna eşlik eder.

Tanı nasıl konur?

Öyküde yaralanmanın nasıl olduğu, şişliğin ne zaman başladığı, kilitlenme ya da boşalma olup olmadığı sorulur. Muayenede eklem çizgisi üzerinde hassasiyet, sıvı varlığı, hareket açıklığı ve menisküse yönelik özel testler değerlendirilir; bağlar da mutlaka muayene edilir.

Röntgen menisküsü göstermez, ancak kireçlenmeyi ve kemik sorunlarını değerlendirmek için istenir. Menisküs ve bağların ayrıntılı değerlendirmesi için emar (MR) kullanılır. Emarda yırtık görülmesi her zaman ağrının nedeni olduğu anlamına gelmez; özellikle orta yaş sonrasında bulgular muayene ve yakınmalarla birlikte yorumlanır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Dizin kilitlenip düzleşmemesi: Kova sapı denen yer değiştiren yırtık olasılığı nedeniyle kısa sürede ortopedi değerlendirmesi gerekir.
• Yaralanmadan sonra dakikalar ya da birkaç saat içinde hızla gelişen şişlik: Eklem içine kanama ve bağ yaralanması olasılığını düşündürür.
• Yaralanma sonrası dize hiç yük verememe ya da belirgin şekil bozukluğu
• Ateşle birlikte dizde şişlik, kızarıklık ve sıcaklık (eklem enfeksiyonu olasılığı)
• Baldırda ağrılı şişlik, kızarıklık ve ısı artışı: Toplardamarda pıhtı ile Baker kisti yırtılmasının ayrımı acil yapılmalıdır.

Hangi durumlarda ortopedi ve artroskopi değerlendirmesi gerekir?

Menisküs yırtığında karar, yırtığın türüne, yerine, kişinin yaşına, aktivite düzeyine ve eşlik eden yaralanmalara göre verilir. Aşağıdaki durumlarda ortopedi görüşü alınır ve artroskopi (kapalı yöntemle eklem içi cerrahi) seçenekler arasında değerlendirilir:

• Kilitlenme yapan, yer değiştirmiş yırtıklar
• Genç ve aktif kişilerde, kanlanan bölgede, onarılabilecek nitelikteki travmatik yırtıklar; menisküsü korumak amacıyla dikiş gündeme gelebilir
• Ön çapraz bağ yaralanmasının eşlik ettiği yırtıklar
• Uygun bir egzersiz ve fizik tedavi dönemine rağmen takılma, kilitlenme gibi mekanik yakınmaların sürmesi

Orta yaş ve sonrasında, kilitlenme yapmayan dejeneratif yırtıklarda ise ilk yaklaşım genellikle egzersiz ve fizik tedavidir. Bu yırtıklarda erken artroskopik cerrahi, çoğu kişide ilk basamak olarak önerilmez.

Tedavi yaklaşımı

• Akut dönem: Yükü kısa süre azaltmak, buz uygulaması, bacağı yükseltmek; gerekirse koltuk değneği.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Diz hareket açıklığını geri kazandıran, uyluk ve kalça kaslarını güçlendiren, denge ve kontrolü geliştiren kişiye özel program. Dejeneratif yırtıklarda tedavinin temelidir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılır.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonun azaltılması diz üzerindeki yükü düşürür.
• Enjeksiyonlar: Seçilmiş durumlarda, özellikle kireçlenmenin eşlik ettiği dizlerde düşünülebilir.

Muayenehanede öykü, muayene ve emar bulguları birlikte değerlendirildikten sonra, cerrahi gerektirmeyen yırtıklarda PRP-CGF ya da hiyalüronik asit içerikli enjeksiyonlar gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin ve gerektiğinde cerrahinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programını destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Egzersiz programı nasıl ilerler?

İlk hedef, dizin tam düzleşmesini ve bükülmesini geri kazanmak ve şişliği azaltmaktır. Bu dönemde sırtüstü yatarken dizin arkasını yere bastırarak uyluk ön kasını sıkma, düz bacak kaldırma ve topuğu kaydırarak dizi bükme gibi hafif hareketler kullanılır. Ardından sandalyeden kalkıp oturma, yarım çömelme, basamak çıkma ve köprü kurma gibi güçlendirme hareketleri, son olarak tek ayak üzerinde denge ve spora özgü çalışmalar eklenir. Egzersiz sırasında takılma ya da kilitlenme hissi artıyorsa program durdurulup yeniden değerlendirilmelidir. Artroskopi yapılan kişilerde de ameliyat sonrası benzer bir rehabilitasyon programı uygulanır; yük verme ve hareket kısıtlamalarını ameliyatı yapan hekim belirler.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Derin çömelme, diz çökme ve ayak sabitken dizi döndürme hareketlerinden kaçının.
• Bağdaş kurarak oturmayın; uzun süre diz bükülü kalmasın.
• Merdivende tırabzana tutunun; ağrılı dönemde iyi bacakla çıkıp ağrılı bacakla inin.
• Spora dönüşü kas gücü ve denge yeterli hâle geldikten sonra, kademeli yapın.
• Egzersiz programınızı ağrı azaldığında da sürdürün.

Diz ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.