Ayak Tabanı Ağrısı (Metatarsalji)

Metatarsalji, ayak tabanının ön kısmında, parmak diplerinin hemen gerisinde hissedilen ağrının genel adıdır. Bu bölge, tarak kemikleri (metatarslar) denilen beş uzun kemiğin baş kısımlarının yere temas ettiği yerdir ve her adımda, özellikle parmak ucuna yüklenirken, önemli bir yük taşır. Metatarsalji tek bir hastalık değil, farklı nedenlerin ortak bir belirtisidir; bu nedenle tedaviden önce ağrının kaynağını bulmak gerekir. Bu sayfada ön ayak ağrısının sık nedenlerini, uyarı işaretlerini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Metatarsalji nedir?

Normalde yürürken yük topuktan ayağın dış kenarına, oradan ön ayağa ve sonunda başparmağa aktarılır. Ön ayakta yük beş tarak kemiğinin başına dengeli dağılır ve bu kemiklerin altındaki yağ yastığı darbeleri yumuşatır. Bu denge bozulduğunda, örneğin bir tarak kemiği diğerlerinden uzun ya da aşağıda olduğunda, yağ yastığı inceldiğinde ya da başparmak yükü yeterince taşıyamadığında, belirli kemik başlarının altına aşırı yük biner ve ağrı ortaya çıkar. En sık ikinci ve üçüncü tarak kemiği başlarının altında görülür.

Belirtiler

• Ayak tabanının ön kısmında, parmak diplerinin gerisinde yanma, batma ya da künt ağrı
• Yürürken, koşarken, parmak ucunda yükselirken ya da yokuş inerken artan ağrı
• Sert zeminde, ince tabanlı ya da yüksek topuklu ayakkabıyla belirginleşen yakınma
• Ağrılı bölgenin altında nasır ya da sertleşmiş deri
• Çakıl taşına basıyormuş ya da ayağın altında bir kabarıklık varmış hissi
• Dinlenince hafifleyen ağrı

Nedenler ve risk etkenleri

• Ayakkabı: Yüksek topuklu ayakkabılar ağırlığı ön ayağa kaydırır; ince ve sert tabanlar darbe emilimini azaltır
• Ayak yapısı ve şekil bozuklukları: Yüksek kemer, halluks valgus (başparmak çıkıntısı), çekiç ya da pençe parmak, uzun ikinci tarak kemiği
• Yağ yastığının incelmesi: Yaşla birlikte ya da bazı hastalıklarda ön ayak altındaki doğal yastığın azalması
• Kısa baldır kasları: Ayak bileği hareketinin kısıtlanması, ön ayağa erken ve fazla yük bindirir
• Yüksek etkili aktiviteler: Koşu, sıçrama gerektiren sporlar, uzun süre ayakta çalışma
• Fazla kilo
• Eşlik eden durumlar: Romatizmal eklem iltihapları, gut, şeker hastalığı ve sinir hasarı

Ön ayak ağrısının özel nedenleri

Metatarsalji başlığı altında değerlendirilen ya da onunla karışabilen bazı özel durumlar vardır: Tarak kemiğinde stres kırığı (özellikle yürüyüş ya da koşu miktarı hızla arttıktan sonra), parmak dibi eklemin alt kısmındaki bağ ve kapsül yırtıkları, tarak kemiği başında kemik dokusunun beslenme bozukluğu ve iki parmak arasındaki sinirin kalınlaşması olan Morton nöromu. Morton nöromunda ağrı kemik başının altından çok parmak arasına yerleşir ve parmaklara elektriklenme sık eşlik eder.

Tanı nasıl konur?

Muayenede ağrının tam olarak hangi kemik başının altında olduğu, parmak eklemlerinin hareketi ve dengesi, nasır dağılımı, ayak kemeri, baldır esnekliği ve yürüyüş değerlendirilir. Nasırların yeri, yükün en çok nereye bindiğini gösteren önemli bir ipucudur. Kullanılan ayakkabıların aşınma biçimi de bilgi verir.

Ayakta çekilen röntgen, tarak kemiklerinin uzunluk ilişkisini, şekil bozukluklarını, kireçlenme ve kırıkları gösterebilir. Stres kırıkları ilk haftalarda röntgende görülmeyebilir; şüphe varsa tekrar röntgen ya da emar gerekebilir. Ultrason, Morton nöromu ve yumuşak doku sorunlarının ayırt edilmesine yardımcı olur. Gerekirse romatizmal hastalıklar ve gut açısından kan tahlilleri istenir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Belirli bir noktada şiddetli hassasiyet, şişlik ve basmakla belirgin artan ağrı (stres kırığı olasılığı)
• Ön ayakta ani başlayan kızarıklık, şişlik, ısı artışı; özellikle başparmak dibinde (gut ya da enfeksiyon olasılığı)
• Ateşle birlikte ayak ağrısı
• Şeker hastalığı olan kişide nasır altında kanama, yara, akıntı ya da renk değişikliği
• Ayakta giderek artan uyuşma ve güçsüzlük

Tedavi yaklaşımı

Metatarsaljide tedavi, aşırı yük binen bölgeyi rahatlatmak ve yükü ayak tabanına daha dengeli dağıtmak üzerine kuruludur:

• Ayakkabı: Topuğu alçak, ön kısmı geniş, tabanı kalın ve yumuşak; gerekirse tabanı hafif kavisli ayakkabılar
• Tabanlık ve ped: Ağrılı kemik başlarının hemen gerisine yerleştirilen destek pedi ya da ayak yapısına göre hazırlanan tabanlık
• Egzersiz: Baldır germe, ayak içi kasları ve parmak bükücü kasları güçlendirme
• Aktivite düzenlemesi: Koşu ve sıçramaların geçici olarak azaltılması; yerine bisiklet ya da yüzme
• Nasır bakımı: Kalınlaşmış derinin uygun şekilde inceltilmesi
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesiciler

Stres kırığı, gut, romatizmal hastalık ya da belirgin şekil bozukluğu saptanırsa tedavi bu nedene göre, gerekirse ortopedi ve romatoloji ile birlikte planlanır. Uzun süre diğer yöntemlere yanıt vermeyen yapısal bozukluklarda cerrahi değerlendirme gündeme gelebilir.

Muayenehanede, ayakkabı ve tabanlık düzenlemesinin yanında muayene ve ultrason bulgularına göre proloterapi, ozon uygulaması ya da nöralterapi gibi uygulamalar seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar tıbbi tedavinin yerine geçmez; uygunluk kişiye göre belirlenir.

Evde yapılabilecek basit hareketler

Ayak parmaklarıyla yerdeki havluyu kendinize doğru toplamak, küçük nesneleri parmaklarla kavramak ve ayak tabanını yere bastırırken parmakları düz tutarak kemeri hafifçe yükseltmek ayak içi kaslarını çalıştıran basit hareketlerdir. Duvara dayanarak yapılan baldır germe, ön ayağa binen yükü azaltmaya yardımcı olabilir. Bu hareketler ağrıyı belirgin artırıyorsa ara verilir ve program muayenede yeniden düzenlenir. Hareketlerin sayısı ve sırası kişinin ayak yapısına ve yakınmalarına göre belirlenir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Yüksek topuklu ayakkabıları uzun süreli kullanmayın; topuk yüksekliği arttıkça ön ayağa binen yük artar.
• Evde de yumuşak tabanlı ev ayakkabısı giyin; sert zeminde çıplak ayakla uzun süre durmayın.
• Yürüyüş ve koşu mesafesini kademeli artırın.
• Nasırlarınızı kesici aletlerle kendiniz kesmeyin; özellikle şeker hastalığınız varsa ayak bakımını sağlık profesyoneline bırakın.

Ayağınızın ön kısmındaki ağrının değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.