Migren

Migren, tekrarlayan ataklar halinde gelen, çoğunlukla başın bir yarısında zonklayıcı ağrı ile seyreden ve sıklıkla bulantı, ışık ve sese karşı hassasiyetin eşlik ettiği nörolojik bir hastalıktır. Sıradan bir baş ağrısından farklı olarak ataklar saatlerce, bazen birkaç gün sürebilir ve kişinin işini, okulunu ve sosyal yaşamını belirgin etkileyebilir. Migrenin tanı ve tedavisi nörolojinin alanındadır; bu sayfada migrenin belirtilerini, tetikleyicilerini, mutlaka acil değerlendirilmesi gereken baş ağrısı uyarı işaretlerini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Migren nedir?

Migren, beynin uyaranlara karşı daha duyarlı olduğu, kalıtsal yatkınlığı bulunan bir durumdur. Atak sırasında beyindeki sinir ağları ve beyin zarlarındaki damarların çevresindeki sinir uçları etkinleşir; ağrı ve eşlik eden belirtiler bu süreçle ortaya çıkar. Migren kadınlarda daha sık görülür ve çoğu zaman gençlik ya da genç erişkinlik döneminde başlar. Ailede migren öyküsü sık rastlanan bir özelliktir.

Migren ataklarında birkaç evre tanımlanır. Ağrıdan saatler önce esneme, yorgunluk, ruh hali değişikliği ya da belirli yiyeceklere istek olabilir. Bazı kişilerde ağrıdan önce “aura” denilen geçici nörolojik belirtiler görülür. Ardından ağrı evresi gelir; atak bittikten sonra da bir süre halsizlik ve yorgunluk devam edebilir.

Belirtiler

• Çoğunlukla başın bir yarısında, bazen her iki tarafta zonklayıcı ya da atıcı ağrı
• Orta ya da şiddetli ağrı; günlük işleri sürdürmeyi zorlaştırır
• Merdiven çıkmak gibi fiziksel etkinlikle artan ağrı
• Bulantı, bazen kusma
• Işıktan, sesten ve bazen kokulardan rahatsız olma; karanlık ve sessiz bir odada uzanma isteği
• Tedavi edilmediğinde saatlerce, bazen birkaç gün süren ataklar

Aura nedir?

Migrenlilerin bir bölümünde ağrıdan önce ya da ağrıyla birlikte, genellikle birkaç dakika içinde gelişip bir saat içinde geçen görme belirtileri olur: zikzak çizgiler, parlak ışıklar ya da görme alanında kör bir bölge. Daha seyrek olarak bir tarafta karıncalanma ya da konuşma güçlüğü görülebilir. Aura ilk kez yaşanıyorsa, olağandan farklıysa ya da bir saatten uzun sürüyorsa inme gibi durumlardan ayırt etmek için acil değerlendirme gerekir.

Tetikleyiciler ve risk etkenleri

• Uyku düzeni: Az ya da fazla uyku, düzensiz uyku saatleri
• Öğün atlamak ve susuz kalmak
• Stres: Stresli dönemler ve özellikle stresin ardından gelen gevşeme dönemi
• Hormonal değişiklikler: Adet dönemi; bazı hormon içeren ilaçlar
• Duyusal uyaranlar: Parlak ya da titreşen ışık, gürültü, keskin kokular
• Yiyecek ve içecekler: Kişiden kişiye değişmekle birlikte alkol, fazla kafein ya da kafeinin aniden kesilmesi, bazı işlenmiş yiyecekler
• Hava değişiklikleri
• Ağrı kesicilerin sık kullanımı: Ayda çok sayıda gün ağrı kesici almak, baş ağrısının sıklaşmasına yol açabilir (ilaç aşırı kullanım baş ağrısı)

Tanı nasıl konur?

Migren tanısı, ağrının özellikleri ve atakların tekrarlama biçimi üzerine ayrıntılı bir öykü ile nörolojik muayeneye dayanır. Ağrının yeri, niteliği, süresi, sıklığı, eşlik eden belirtiler, tetikleyiciler, kullanılan ilaçlar ve aile öyküsü sorgulanır. Tipik migren öyküsü ve normal nörolojik muayenesi olan kişilerde çoğu zaman görüntüleme gerekmez.

Öykü alışılmış migren tablosuna uymuyorsa, uyarı işaretleri varsa ya da muayenede anormal bulgu saptanırsa beyin emarı ya da tomografi istenir. Baş ağrısı günlüğü tutmak, atakların sıklığını, tetikleyicileri ve ilaç kullanımını izlemek açısından değerlidir. Migren tanısı ve tedavi planı için nöroloji uzmanına yönlendirme önerilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı? Baş ağrısında kırmızı bayraklar

Aşağıdaki durumlardan biri varsa baş ağrısı migren dışında ciddi bir nedene bağlı olabilir; beklemeden acil servise başvurun:

• Hayatınızın en şiddetli, aniden (saniyeler-dakikalar içinde) en yüksek düzeye ulaşan baş ağrısı
• Ateş ve ense sertliğiyle birlikte baş ağrısı
• Kol ya da bacakta güç kaybı, uyuşma, yüzde kayma, konuşma bozukluğu, çift görme, bilinç bulanıklığı, nöbet
• Elli yaşından sonra yeni başlayan baş ağrısı
• Başa darbe ya da kaza sonrası başlayan baş ağrısı
• Haftalar içinde giderek kötüleşen, karakteri değişen ya da sabahları kusmayla uyandıran baş ağrısı
• Kanser, bağışıklık sistemi zayıflığı olan kişide ya da gebelikte yeni başlayan baş ağrısı
• Öksürme, ıkınma ya da cinsel ilişkiyle tetiklenen ani baş ağrısı

Tedavi yaklaşımı

Migren tedavisi iki ana başlıkta planlanır ve nöroloji uzmanı tarafından düzenlenir:

• Atak tedavisi: Atak başladığında, hekim önerisiyle uygun dozda ağrı kesiciler, bulantı giderici ilaçlar ya da migrene özgü ilaçlar kullanılır. İlacın atağın erken döneminde alınması önerilir. Ağrı kesicilerin ayda belirli bir günden fazla kullanılması ilaç aşırı kullanım baş ağrısına yol açabileceği için kullanım sıklığı izlenir.
• Koruyucu tedavi: Ataklar sık, uzun ya da yaşamı belirgin kısıtlıyorsa atak sıklığını azaltmayı amaçlayan günlük ilaçlar ya da belirli aralıklarla uygulanan tedaviler nöroloji tarafından değerlendirilir.
• Yaşam düzenlemesi: Düzenli uyku, öğün atlamama, yeterli sıvı alımı, düzenli aerobik egzersiz, stres yönetimi ve tetikleyicilerden mümkün olduğunca kaçınma
• Gebelik ve hormon kullanımı: Gebelik planı varsa ya da auralı migrende hormon içeren doğum kontrol yöntemleri düşünülüyorsa ilaç seçimi hekimle ayrıca konuşulur

Muayenehanede, nörolojik değerlendirme ve hekim tarafından planlanan ilaç tedavisi sürdürülürken, uygun görülen kişilerde akupunktur ya da boyun-omuz kaslarındaki gerginliğin eşlik ettiği durumlarda nöralterapi gibi uygulamalar ikincil ve destekleyici seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar migren tanısının ve nöroloji tarafından düzenlenen tedavinin yerine geçmez.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Bir baş ağrısı günlüğü tutun: atağın tarihi, süresi, olası tetikleyici ve aldığınız ilacı not edin.
• Hafta sonları da dahil her gün benzer saatlerde yatıp kalkmaya çalışın.
• Öğün atlamayın, gün içine yayılmış şekilde yeterli su için.
• Kafeini ölçülü ve düzenli tüketin; aniden kesmeyin.
• Ağrı kesicileri sık kullanma ihtiyacı doğuyorsa bunu hekiminizle paylaşın.
• Atak sırasında karanlık, sessiz ve serin bir ortamda dinlenmek rahatlama sağlayabilir.

Baş ağrılarınızla ilgili değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz; gerekli durumlarda nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır.