Omuz Kireçlenmesi

Omuz kireçlenmesi, tıbbi adıyla omuz osteoartriti, omuz eklemindeki kıkırdağın zamanla incelip aşınması ve eklem kenarlarında kemik çıkıntılarının oluşmasıyla gelişen bir durumdur. Derin, süreğen bir omuz ağrısı, hareketlerde azalma ve omuzda çıtırtı en sık yakınmalardır. Diz ve kalçaya göre daha seyrek görülse de, özellikle ileri yaşta ve geçmişte omuz yaralanması yaşamış kişilerde günlük yaşamı belirgin biçimde etkileyebilir. Bu sayfada omuz kireçlenmesinin belirtilerini, tanı yöntemlerini ve muayene sonrasında konuşulan seçenekleri bulabilirsiniz.

Omuz kireçlenmesi nedir?

Omuzda kireçlenme iki farklı eklemde görülebilir. Birincisi, kol kemiğinin başı ile kürek kemiğinin eklem yuvası arasındaki ana omuz eklemidir (glenohumeral eklem). İkincisi, köprücük kemiğinin kürek kemiğiyle birleştiği, omzun tepesindeki küçük akromiyoklaviküler (AC) eklemdir. AC eklem kireçlenmesi daha sık görülür ve çoğunlukla omzun tepesinde lokal ağrı yapar; ana eklem kireçlenmesi ise daha derin ağrı ve belirgin hareket kısıtlılığına yol açar.

Sağlıklı bir eklemde kemik uçları, kaygan ve esnek bir kıkırdakla kaplıdır. Kireçlenmede bu kıkırdak incelir, yüzeyi pürüzlenir; kemikler birbirine daha yakın ve sürtünerek çalışır. Vücut bu duruma kemik kenarlarında çıkıntılar (osteofitler) oluşturarak yanıt verir. Eklem zarında zaman zaman iltihabi tepki gelişebilir.

Halk arasında "omuzda kireç" ifadesi bazen tendon içindeki kalsiyum birikimi için de kullanılır; bu ayrı bir tablodur ve kalsifik tendinit sayfasında ele alınmıştır.

Belirtiler

• Omzun derininde ya da arka yüzünde hissedilen, hareketle artan ağrı
• Hastalık ilerledikçe istirahatte ve geceleri de hissedilen ağrı
• Kolu yana açma ve dışa çevirme hareketlerinde giderek artan kısıtlılık
• Omzu hareket ettirirken çıtırtı, sürtünme ya da takılma hissi
• Sabahları ya da uzun süre hareketsiz kaldıktan sonra omuzda tutukluk
• AC eklem kireçlenmesinde omzun tepesinde nokta şeklinde ağrı; kolu göğsün önünden karşı omza doğru götürünce artması

Hareket kısıtlılığı açısından donuk omuz ile benzerlik gösterebilir; ayrım muayene ve röntgenle yapılır.

Ağrılı dönemlerle daha sakin dönemlerin birbirini izlemesi omuz kireçlenmesinde sık görülür. Hava değişimi, alışılmadık bir yüklenme ya da uzun süreli hareketsizlik sonrasında ağrının arttığını fark edebilirsiniz. Bu dalgalanmalar her zaman hastalığın hızla ilerlediği anlamına gelmez; ancak ağrının karakteri değişirse hekiminize bilgi vermeniz önerilir.

Nedenler ve risk etkenleri

• İleri yaş ve eklemin yıllar içindeki yıpranması
• Geçirilmiş omuz kırığı, tekrarlayan omuz çıkıkları ya da eklem içi yaralanmalar
• Uzun süredir var olan büyük rotator manşet yırtıkları (eklemin dengesinin bozulmasıyla gelişen özel bir kireçlenme tipine yol açabilir)
• Romatoit artrit gibi iltihaplı eklem hastalıkları
• Ağır yük kaldırmayı ya da kolları baş üstünde tekrarlı kullanmayı gerektiren işler ve sporlar
• Kemiğin kan dolaşımını etkileyen durumlar (avasküler nekroz)

Tanı nasıl konur?

Muayenede omzun aktif ve pasif hareket açıklığı, hareket sırasında oluşan sürtünme ve çıtırtı, kas gücü ve tendonlar değerlendirilir. Boyun muayenesi de yapılır; çünkü boyun kaynaklı ağrılar omza yansıyabilir.

Tanıda temel yöntem röntgendir. Eklem aralığının daralması, kemik çıkıntıları ve kemik yüzeyindeki değişiklikler grafide görülür. Rotator manşetin durumu ya da kıkırdak hasarının ayrıntıları önemliyse, özellikle bir girişim planlanıyorsa, emar (MR) veya tomografi istenebilir. İltihaplı bir eklem hastalığından şüpheleniliyorsa kan tahlilleri yapılır.

Röntgende görülen kireçlenmenin derecesi ile ağrının şiddeti her zaman örtüşmez; ileri görünen değişikliklerle görece az yakınması olan kişiler olduğu gibi, tersi de olabilir. Bu nedenle tedavi kararı görüntüyle birlikte muayene bulguları ve kişinin günlük hayattaki kısıtlılıkları göz önüne alınarak verilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Omuzda ani başlayan şişlik, kızarıklık, ısı artışı ve ateş (eklem enfeksiyonu olasılığı)
• Düşme sonrası ani artan ağrı, şekil bozukluğu ya da kolu hiç oynatamama
• Göğüs baskısı, nefes darlığı ya da terlemeyle birlikte olan omuz-kol ağrısı (kalp kaynaklı olabilir)
• Kolda ilerleyen uyuşma, güçsüzlük ya da kas erimesi
• Açıklanamayan kilo kaybı ve istirahatte giderek artan, geceleri belirginleşen ağrı

Tedavi yaklaşımı

Kireçlenmiş kıkırdağı eski hâline döndüren bir yöntem bulunmamaktadır; tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, hareket açıklığını korumak ve günlük işlevi sürdürmektir. Çoğu kişide ilk adım cerrahi dışı yöntemlerdir:

• Aktivite düzenlemesi: Ağrıyı belirgin artıran ağır kaldırma ve baş üstü hareketleri azaltmak; ancak omzu hareketsiz bırakmamak.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Hareket açıklığını korumaya yönelik germe çalışmaları ve omuz çevresi kaslarını güçlendirme programı kişiye göre düzenlenir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar hekim önerisiyle, mide-böbrek gibi yan etkiler göz önünde bulundurularak kullanılır.
• Eklem içi enjeksiyonlar: Ağrının arttığı dönemlerde kortizon enjeksiyonu, seçilmiş kişilerde ise hiyalüronik asit enjeksiyonu düşünülebilir.

Uygun tedaviye rağmen ağrı uykuyu ve günlük işleri ciddi biçimde kısıtlamaya devam ediyorsa, ileri evre kireçlenmede omuz protezi gibi cerrahi seçenekler için ortopedi görüşü alınır. AC eklem kireçlenmesinde inatçı ağrıda daha sınırlı cerrahi girişimler gündeme gelebilir.

Muayenehanede, öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra PRP-CGF, HYN-kolajen ya da proloterapi gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin ve gerekli durumlarda cerrahinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Omzu her gün, ağrının izin verdiği ölçüde tüm yönlerde hareket ettirin; hareketsizlik tutukluğu artırabilir.
• Sabah tutukluğunda ılık duş ya da sıcak uygulama sonrası hafif hareketler rahatlatabilir.
• Ağır poşetleri tek kolla taşımayın; tekerlekli çanta ya da çekçek kullanmayı düşünün.
• Sık kullanılan eşyaları omuz hizasının altına yerleştirin.
• Gece ağrısında sırtüstü yatıp ağrılı kolun altına yastık koyun.
• Yüzme gibi omzu zorlamadan hareket ettiren aktiviteler, hekim uygun görürse düzenli egzersize katkı sağlayabilir.

Omuz ağrısının diğer nedenleri için omuz ağrısı sayfasına bakabilirsiniz. Önce muayene, sonra karar; randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.