Patellar Tendinit (Sıçrayıcı Dizi)

Patellar tendinit, diz kapağını kaval kemiğine bağlayan patellar tendonda gelişen ağrıdır. Voleybol, basketbol, atletizm gibi sıçrama ağırlıklı sporlarda sık görüldüğü için halk arasında sıçrayıcı dizi olarak da bilinir. Diz kapağının hemen altında, zıplarken, koşarken, çömelip kalkarken ve merdiven çıkarken artan ağrı tipik yakınmadır. Tendondaki sorun çoğu zaman iltihaptan çok aşırı yüklenmeye bağlı yapısal değişiklik olduğundan tıpta patellar tendinopati adı da kullanılır. Bu sayfada belirtileri, nedenleri, tanıyı, dikkat edilmesi gereken durumları ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Patellar tendinit nedir?

Uyluk ön kası (kuadriseps), diz kapağı üzerinden geçerek patellar tendonla kaval kemiğinin ön yüzüne bağlanır. Bu sistem dizin düzleşmesini sağlar ve sıçrama, iniş, koşu sırasında çok yüksek kuvvetleri karşılar. Tendon, kapasitesini aşan ve yeterli dinlenme verilmeden tekrarlanan yüklere maruz kaldığında dokusunda yıpranma ve yeniden şekillenme bozukluğu gelişir.

Sorun en sık tendonun diz kapağının alt ucuna yapıştığı noktada görülür. Yakınmalar genellikle yavaş başlar: Önce yalnızca antrenman sonrasında hissedilen ağrı, zamanla antrenman sırasında ve sonra günlük hareketlerde de ortaya çıkabilir.

Belirtiler

• Diz kapağının hemen altında, tendon üzerinde, yeri parmakla gösterilebilen ağrı
• Zıplama, sıçradıktan sonra yere inme, koşu ve ani hızlanmada artan ağrı
• Isınma sırasında belirgin olup ısınınca azalan, antrenman sonrasında yeniden artan ağrı
• Çömelip kalkarken, merdiven çıkarken ve uzun oturduktan sonra kalkarken ağrı
• Tendon üzerinde dokunmakla hassasiyet, bazen hafif kalınlaşma

Ağrı daha çok diz kapağının arkasında, yaygın ve merdiven inmekle belirginse kondromalazi patella gibi diz kapağı eklemi kaynaklı sorunlar düşünülür. İki durum benzer yerde ağrı yaptığı için muayeneyle ayrılır.

Nedenler ve risk etkenleri

• Voleybol, basketbol, atletizm, futbol gibi sıçrama ve ani hız değişimi gerektiren sporlar
• Antrenman sıklığında, süresinde ya da yoğunluğunda ani artış
• Sert zeminde antrenman
• Uyluk ön ve arka kaslarında gerginlik, kalça ve baldır kaslarında zayıflık
• Sıçrayıp inerken dizin içe kaçması gibi hareket alışkanlıkları
• Yetersiz dinlenme ve toparlanma süresi
• Fazla kilo

Büyüme çağındaki çocuk ve ergenlerde benzer bölgede ağrı, tendonun kaval kemiğine yapıştığı büyüme kıkırdağıyla ilgili olabilir (Osgood-Schlatter hastalığı) ya da diz kapağının alt ucundaki büyüme bölgesinden kaynaklanabilir. Bu durumlar kendine özgü bir yaklaşım gerektirdiği için ayrıca değerlendirilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı öykü ve fizik muayeneyle konur. Tendonun diz kapağına yapıştığı noktada hassasiyet, tek bacak üzerinde çömelme ya da eğimli bir yüzeyde çömelme sırasında ağrının ortaya çıkması tipiktir. Diz kapağı eklemi, menisküs ve bağlar da muayene edilir.

Gerekirse ultrason ile tendonun kalınlığı ve yapısı, emar (MR) ile tendondaki değişiklikler ve diğer diz yapıları değerlendirilir. Çocuk ve ergenlerde büyüme kıkırdağını değerlendirmek için röntgen istenebilir. Görüntülemede tendonda değişiklik bulunması ağrının şiddetiyle her zaman örtüşmez; bulgular muayeneyle birlikte yorumlanır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Sıçrama ya da iniş sırasında dizin önünde kopma hissi, ardından dizi düzleştirememe, düz bacağı kaldıramama: Tendon yırtığı olasılığı nedeniyle vakit kaybetmeden ortopedi değerlendirmesi gerekir.
• Diz kapağının yerinde olmadığı hissi ya da şekil bozukluğu
• Darbe ya da yaralanma sonrası hızla gelişen şişlik ve yük verememe
• Ateşle birlikte dizde şişlik, kızarıklık ve sıcaklık (enfeksiyon olasılığı)
• Çocuk ve ergende diz ağrısıyla birlikte topallama ya da kalça hareketlerinde kısıtlılık (kalçadan yansıyan ağrı olasılığı)

Tedavi yaklaşımı

Patellar tendinopatide tedavi çoğunlukla cerrahi dışıdır ve sabır ister; toparlanma süreci haftalar, sıklıkla aylar sürebilir. Temel ilke tendonu tamamen dinlendirmek değil, onu kademeli olarak yüke yeniden alıştırmaktır.

• Yük düzenlemesi: Sıçrama ve sprint sayısını ağrıya göre azaltmak; ağrıyı belirgin artırmayan aktivitelerle formu korumak.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Tendonu kademeli olarak yükleyen güçlendirme programı tedavinin temelidir; kalça ve baldır kasları da programa dahil edilir. Son aşamada sıçrama ve spora özgü hareketler yeniden eklenir.
• Bantlama ve diz altı bandı: Seçilmiş kişilerde aktivite sırasında rahatlama sağlayabilir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle, kısa süreli kullanılır.
• Kortizon enjeksiyonu: Tendon içine kortizon uygulanması tendon dokusunu zayıflatma riski nedeniyle genellikle önerilmez.

Uzun süre uygun egzersiz programına rağmen geçmeyen yakınmalarda ortopedi görüşü alınır; seyrek durumlarda cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.

Muayenehanede öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra PRP-CGF ya da proloterapi gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programını destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Egzersiz programı nasıl ilerler?

İlk aşamada, ağrılı dönemde bile çoğu kişinin yapabildiği sabit pozisyonda kasma (izometrik) egzersizleri kullanılır; örneğin duvara sırtı yaslayıp dizler hafif bükülü şekilde birkaç saniye beklemek. Ardından ağırlıkla ya da makinede yavaş tempolu diz düzleştirme, yarım çömelme ve eğimli zeminde çömelme gibi tendonu giderek daha fazla yükleyen hareketlere geçilir. Güç arttıkça hızlı hareketler, sıçrama ve iniş çalışmaları eklenir. Egzersiz sırasında hafif bir ağrı kabul edilebilir; ancak ertesi gün tek bacak çömelme testinde ağrının belirgin artması yükün fazla geldiğini gösterir.

Günlük hayatta ve sporda dikkat edilecekler

• Antrenman yükünü kademeli artırın; haftalık sıçrama sayısındaki ani artışlardan kaçının.
• Isınmayı ihmal etmeyin; mümkünse çok sert zeminlerde uzun süreli sıçrama çalışmalarını sınırlayın.
• Sıçrayıp inerken dizlerinizin içe kaçmamasına dikkat edin.
• Ağrıyı ağrı kesiciyle bastırarak antrenmana devam etmeyin.
• Ağrı azaldığında güçlendirme egzersizlerini bırakmayın; tendonun yük kapasitesi zamanla gelişir.

Diz kapağı altındaki ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.