Periferik Nöropati

Periferik nöropati, beyin ve omurilik dışındaki sinirlerin, yani kollara, bacaklara ve organlara uzanan çevresel sinirlerin hasar görmesi sonucu ortaya çıkan durumdur. En sık olarak ayak parmaklarından başlayan uyuşma, karıncalanma, yanma ve iğnelenme hissiyle kendini gösterir. Periferik nöropati tek başına bir hastalık değil, çoğu zaman altta yatan başka bir sorunun sonucudur; şeker hastalığı en sık nedenlerdendir. Bu nedenle değerlendirmenin en önemli adımı, sinir hasarına yol açan nedenin bulunmasıdır. Bu sayfada periferik nöropatinin belirtilerini, nedenlerini, uyarı işaretlerini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Periferik nöropati nedir?

Çevresel sinirler üç tür lif taşır: dokunma, ağrı ve ısı gibi duyuları ileten duyu lifleri; kasları hareket ettiren motor lifler; tansiyon, terleme, sindirim gibi istemsiz işleri düzenleyen otonom lifler. Nöropatide bu liflerin biri ya da birkaçı etkilenebilir. Yakınmalar etkilenen lif türüne göre değişir.

En sık görülen tipte sinir hasarı en uzun sinirlerin uç kısımlarından başlar. Bu nedenle yakınmalar önce iki ayak parmağında ortaya çıkar, zamanla yukarı doğru ilerler ve ileri dönemde ellere de yayılabilir. Bu dağılım “çorap-eldiven” tarzı olarak tanımlanır. Bazı nöropatiler ise tek bir siniri ya da birkaç ayrı siniri etkiler; örneğin el bileğinde sinir sıkışması olan karpal tünel sendromu tek sinir tutulumuna bir örnektir.

Belirtiler

• Ayaklarda, sonra ellerde uyuşma, karıncalanma, iğnelenme
• Yanma, elektrik çarpması ya da bıçak saplanması tarzında ağrılar; sıklıkla geceleri artar
• Çarşafın değmesi gibi hafif dokunuşların bile rahatsız edici ya da ağrılı hissedilmesi
• Ayaklarda his azalması; sıcak-soğuğu ya da batan bir cismi fark edememe
• Yerin “pamuk gibi” hissedilmesi, karanlıkta yürürken dengesizlik
• Ayak ve el kaslarında güçsüzlük, terliklerin ayaktan çıkması, düğme iliklemede zorlanma
• Otonom tutulumda ayağa kalkınca baş dönmesi, terleme bozuklukları, sindirim ve idrar sorunları

Nedenler ve risk etkenleri

• Şeker hastalığı: En sık nedenlerden biridir; kan şekerinin uzun süre yüksek seyretmesiyle ilişkilidir
• Vitamin eksiklikleri: Özellikle B12 vitamini eksikliği; uzun süreli mide koruyucu ya da bazı şeker ilaçlarının kullanımı bu eksikliği kolaylaştırabilir
• Tiroid bezinin az çalışması
• Alkol: Uzun süreli ve fazla alkol kullanımı
• İlaçlar ve toksinler: Bazı kemoterapi ilaçları, bazı antibiyotikler ve diğer ilaçlar; ağır metallere maruziyet
• Böbrek ve karaciğer hastalıkları
• Bağışıklık sistemi hastalıkları: Romatizmal hastalıklar, damar iltihapları, bağışıklık kaynaklı sinir hastalıkları
• Enfeksiyonlar ve kalıtsal nedenler

Bazı kişilerde tüm araştırmalara rağmen belirli bir neden bulunamayabilir.

Tanı nasıl konur?

Muayenede his kaybının dağılımı, titreşim ve pozisyon duyusu, refleksler, kas gücü, denge ve ayak cildi değerlendirilir. Yakınmaların tek taraflı olup olmadığı önemlidir: Tek bacakta, belden ya da kalçadan başlayıp ayağa inen uyuşma ve ağrı daha çok siyatik ya da bel fıtığı gibi bel kaynaklı sinir sıkışmasını düşündürür. Ayak parmakları arasında sınırlı uyuşma ise Morton nöromu ile karışabilir.

Altta yatan nedeni bulmak için kan şekeri ve uzun dönem şeker göstergesi, B12 vitamini, tiroid hormonları, böbrek ve karaciğer testleri, kan sayımı gibi tahliller istenir. Sinirlerin işlevini ölçmek ve nöropatinin tipini belirlemek için sinir iletim çalışması ve kas elektrosu (EMG) yapılabilir. Hızlı ilerleyen, tek taraflı, güç kaybının belirgin olduğu ya da nedeni bulunamayan durumlarda nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Günler içinde ayaklardan yukarı doğru hızla yayılan güçsüzlük ve uyuşma; özellikle yutma ya da nefes almada güçlük eşlik ediyorsa beklemeden acil servise başvurun
• Ayakta yara, kabarcık, renk değişikliği (morarma, kararma, kızarıklık), şişlik ya da ısı artışı; özellikle şeker hastalığı olanlarda
• Ayakta kötü kokulu akıntı ya da yarayla birlikte ateş
• Ani başlayan tek taraflı güç kaybı, yüzde kayma ya da konuşma bozukluğu: inme olasılığı, acil durumdur
• İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma

Tedavi yaklaşımı

Periferik nöropatide tedavinin ilk ve en önemli adımı altta yatan nedenin ele alınmasıdır: kan şekerinin iyi kontrolü, B12 eksikliğinin yerine konması, tiroid tedavisi, alkolün bırakılması ya da sinire zarar veren ilacın hekim tarafından gözden geçirilmesi gibi. Bu sayede ilerlemenin yavaşlatılması ve bazı durumlarda yakınmaların hafiflemesi amaçlanır.

• Sinir ağrısına yönelik ilaçlar: Yanma ve elektriklenme tarzı ağrılar için hekim tarafından düzenlenen ve dozu kademeli ayarlanan ilaçlar; sıradan ağrı kesiciler bu tür ağrıda çoğu zaman yetersiz kalır
• Fizik tedavi ve egzersiz: Denge ve kas güçlendirme çalışmaları, düşme riskinin azaltılması
• Ortez ve yardımcı cihazlar: Ayak düşüklüğünde ortez, gerekirse baston
• Ayak bakımı: His kaybı olan ayakta yaraların önlenmesi tedavinin ayrılmaz parçasıdır

Muayenehanede, nöroloji ve ilgili uzmanlık alanlarınca yürütülen tedavi sürdürülürken, uygun görülen kişilerde akupunktur ya da ozon uygulaması gibi tamamlayıcı uygulamalar ikincil ve destekleyici seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar altta yatan nedenin tedavisinin ve hekim tarafından planlanan ilaç tedavisinin yerine geçmez; his kaybı olan bölgelerde uygulama ek dikkat gerektirir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler: ayak bakımı

• Ayaklarınızı her gün, gerekirse bir ayna yardımıyla, tabanı ve parmak araları dahil kontrol edin.
• Ayaklarınızı ılık suyla yıkayın, suyun sıcaklığını elinizle ya da dirseğinizle kontrol edin; parmak aralarını iyice kurulayın.
• Çıplak ayakla yürümeyin; ayakkabıyı giymeden önce içini elinizle yoklayın.
• Rahat, burnu geniş, dikişleri ayağa batmayan ayakkabı ve dikişsiz çorap tercih edin.
• Tırnaklarınızı düz kesin; nasırları kendiniz kesmeyin, kimyasal nasır ilaçları kullanmayın.
• Ayaklarınızı sobaya, kalorifere dayayarak ya da sıcak su torbasıyla ısıtmayın; his kaybı yanıklara yol açabilir.
• Küçük bir yara ya da renk değişikliği fark ederseniz beklemeden hekiminize başvurun.

Uyuşma, yanma ve sinir ağrılarınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.