Piriformis Sendromu

Piriformis sendromu, kalçanın derinindeki piriformis kasının, hemen yanından ya da içinden geçen siyatik siniri tahriş ettiği düşünülen bir durumdur. Kalçada derin ağrı, uzun süre oturunca artan sızı ve bacağın arkasına yayılan yanma ya da uyuşma en sık tariflerdir. Belirtiler bel fıtığına bağlı siyatik ağrısına çok benzediği için piriformis sendromu, diğer nedenler dışlandıktan sonra konan bir tanıdır. Bu sayfada belirtileri, ayırıcı tanıyı, acil durumları ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Piriformis sendromu nedir?

Piriformis, kuyruk sokumu kemiğinin (sakrum) ön yüzünden başlayıp uyluk kemiğinin üst dış kısmına uzanan, armut biçimli küçük bir kalça kasıdır. Kalçayı dışa döndürmeye ve leğeni dengede tutmaya yardım eder. Vücudun en kalın siniri olan siyatik sinir, çoğu insanda bu kasın hemen altından geçer; bazı kişilerde ise sinirin bir bölümü kasın içinden ya da üstünden geçebilir.

Kasın gerginleşmesi, kasılı kalması, yaralanması ya da çevresindeki dokularda şişlik, siniri tahriş ederek kalça ve bacak ağrısına yol açabilir. Bu tablo, siyatik ağrısının bel dışındaki nedenlerinden biri olarak kabul edilir. Ne kadar sık görüldüğü ve tanı ölçütleri tıp literatüründe hâlâ tartışmalıdır; bu nedenle dikkatli bir muayene önemlidir.

Belirtiler

• Kalçanın ortasında, derinde hissedilen ağrı; bazen bir tarafta belirgin
• Uzun süre oturunca, özellikle sert zeminde ya da cüzdanın arka cepte kaldığı durumlarda artan ağrı
• Oturduktan sonra kalkınca ve ilk adımlarda ağrı
• Uyluğun arkasına, bazen bacağın alt kısmına yayılan yanma, karıncalanma ya da uyuşma
• Merdiven çıkma, yokuş yukarı yürüme ya da bacak bacak üstüne atma ile artış
• Kalçada elle bastırınca hassas bir nokta

Bel ağrısının ön planda olmaması, ağrının bel hareketleriyle değil kalça hareketleri ve oturmayla değişmesi piriformis kaynaklı ağrıyı düşündürür; ancak tek başına bu ipuçları tanı koydurmaz.

Nedenler ve risk etkenleri

• Uzun süre oturarak çalışma, uzun yolculuklar
• Kalçaya düşme ya da doğrudan darbe
• Koşu, bisiklet gibi sporlarda tekrarlayan yüklenme ve kalça kaslarında dengesizlik
• Ağır kaldırma, ani dönme hareketleri
• Bacak boyu farkı ya da yürüyüşü değiştiren diz, ayak sorunları
• Sinirin kasla ilişkisinde doğuştan farklılıklar
• Kalça ve bel bölgesinde geçirilmiş ameliyatlar

Tanı nasıl konur?

Tanının ilk adımı, benzer yakınmalara yol açan diğer nedenlerin ayrılmasıdır. Bel fıtığı ve bel kanalı darlığı, sakroiliak eklem ağrısı, kalça eklemi sorunları, hamstring tendon sorunları ve daha seyrek olarak leğen içindeki yer kaplayan oluşumlar bu tabloyu taklit edebilir.

Muayenede bel hareketleri, sinir germe testleri, refleksler, kas gücü ve duyu değerlendirilir. Kalçanın belirli pozisyonlarda içe döndürülmesi ya da kasın gerilmesiyle ağrının ortaya çıkması, kas üzerinde hassasiyet gibi bulgulara bakılır.

Piriformis sendromunu doğrudan gösteren tek bir tahlil ya da görüntüleme yöntemi yoktur. Bel kaynaklı bir sorunu ayırmak için bel emarı (MR), gerektiğinde kalça ya da leğen görüntülemesi, sinir hasarı şüphesinde sinir iletim çalışması (EMG) istenebilir. Bu tetkiklerin normal olması ve muayene bulgularının uyumu birlikte tanıyı destekler.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• İdrar ya da dışkı kaçırma, idrar yapamama, makat ve genital bölgede uyuşma: Bel kaynaklı ciddi sinir sıkışması (kauda ekina) olasılığı nedeniyle acildir.
• Bacakta ya da ayakta hızla ilerleyen güç kaybı, düşük ayak
• Ateş, titreme ve kalçada şiddetli ağrı
• Kanser öyküsü, açıklanamayan kilo kaybı, gece istirahatte artan ağrı
• Ciddi bir düşme ya da kaza sonrası başlayan ağrı
• Baldırda ağrılı şişlik, kızarıklık ve ısı artışı (toplardamarda pıhtı olasılığı)

Tedavi yaklaşımı

Piriformis sendromunda tedavi genellikle cerrahi dışı yöntemlerle başlar ve amacı kası gevşetmek, siniri tahriş eden etkenleri azaltmak ve hareketliliği korumaktır:

• Aktivite düzenlemesi: Uzun süre oturmayı bölmek, ağrıyı artıran sporlara kısa süre ara vermek.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Piriformis ve kalça kaslarına yönelik germe, kalça ve gövde kaslarını güçlendiren egzersizler, yürüyüş ve duruş düzenlemesi. Program kişiye göre belirlenir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici, iltihap giderici ya da kas gevşetici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılır.
• Enjeksiyonlar: Seçilmiş durumlarda, genellikle ultrason eşliğinde kas içine lokal anestezik ya da kortizon enjeksiyonu düşünülebilir; bu uygulama aynı zamanda tanıya yardımcı olabilir.

Uzun süre geçmeyen ve tüm basamaklara rağmen günlük yaşamı belirgin kısıtlayan seyrek durumlarda cerrahi görüşü alınabilir.

Muayenehanede öykü ve muayene bulguları birlikte değerlendirildikten sonra nöralterapi ya da akupunktur gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programını destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Germe egzersizi nasıl yapılır?

Sık önerilen bir germe hareketi şöyledir: Sırtüstü yatıp dizler bükülür, ağrılı taraftaki ayak bileği diğer dizin üzerine konur ve alttaki bacak iki elle göğüse doğru yavaşça çekilir. Kalçanın derininde hafif bir gerilme hissedilene kadar gidilir, birkaç nefes boyunca tutulur. Hareket sırasında bacağa yayılan yanma ya da uyuşma artarsa durulmalıdır; çünkü bu, sinirin tahriş olduğunu gösterebilir. Germe tek başına yeterli değildir; kalça ve gövde kaslarını güçlendiren çalışmalarla birlikte sürdürülmesi önerilir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Uzun süre oturuyorsanız aralıklarla kalkıp birkaç dakika yürüyün.
• Arka cebinizde cüzdan ya da telefonla oturmayın.
• Çok sert yüzeylere doğrudan oturmaktan kaçının; gerekirse yumuşak bir minder kullanın.
• Uzun araç yolculuklarında mola verin, kalçanızı esnetin.
• Spora dönüşü ve antrenman yükünü kademeli artırın; ısınma ve soğumayı ihmal etmeyin.
• Ağrı azaldığında da güçlendirme egzersizlerini sürdürün.

Kalça ve bacak ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.