Skolyoz

Skolyoz, omurganın arkadan bakıldığında düz bir çizgi yerine yana doğru eğrilmesi ve buna çoğunlukla omurların kendi ekseni etrafında dönmesinin eşlik etmesidir. En sık büyüme çağındaki çocuklarda ve ergenlerde fark edilir; ancak ileri yaşta omurgadaki aşınmaya bağlı olarak da gelişebilir. Hafif eğrilikler çoğu zaman yalnızca izlenirken, büyüme döneminde ilerleyen eğriliklerde erken değerlendirme önem taşır. Bu sayfada skolyozun türlerini, belirtilerini, tanısını ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Skolyoz nedir?

Omurga yandan bakıldığında doğal eğriliklere sahiptir; ancak arkadan bakıldığında düz olmalıdır. Arkadan bakıldığında “S” ya da “C” harfine benzeyen bir eğrilik varsa skolyozdan söz edilir. Eğriliğin derecesi, ayakta çekilen tüm omurga grafisi üzerinde ölçülen Cobb açısı ile belirlenir. Genellikle 10 derecenin üzerindeki eğrilikler skolyoz olarak tanımlanır; daha küçük asimetriler çoğu zaman normal varyasyon kabul edilir.

Başlıca türleri

• Ergen idiyopatik skolyoz: En sık görülen tiptir; nedeni tam olarak bilinmez, genetik yatkınlık rol oynar. Genellikle on yaş sonrasında, büyüme atağı döneminde fark edilir. Belirgin ve ilerleyici eğrilikler kız çocuklarında daha sık görülür.
• Doğumsal (konjenital) skolyoz: Anne karnındaki gelişim sırasında omurların farklı şekillenmesinden kaynaklanır.
• Nöromüsküler skolyoz: Serebral palsi, kas hastalıkları gibi kasları ve sinir sistemini etkileyen durumlara bağlı gelişir.
• Erişkin (dejeneratif) skolyoz: İleri yaşta disk ve eklemlerin asimetrik aşınmasıyla ortaya çıkar; bel ağrısı ve bacağa yayılan ağrıyla seyredebilir.
• Fonksiyonel eğrilik: Bacak boyu farkı ya da kas spazmı nedeniyle oluşan, omurganın yapısal olarak değişmediği eğriliktir; neden ortadan kalktığında eğrilik de azalır.

Belirtiler

Ergenlerdeki skolyoz çoğu zaman ağrı yapmaz; aile ya da okul taramasında görünüm farklılıkları sayesinde fark edilir:

• Omuzların farklı yükseklikte olması
• Bir kürek kemiğinin daha belirgin ya da çıkık görünmesi
• Bel kıvrımlarının iki yanda farklı olması, kalçanın bir tarafa kayık durması
• Öne eğilince sırtın bir tarafında belirgin bir kabarıklık (kaburga çıkıntısı)
• Giysilerin asimetrik durması, pantolon paçalarının farklı boyda görünmesi

Erişkinlerde ise sırt ve bel ağrısı, uzun süre ayakta kalınca yorgunluk ve bazen lomber dar kanal benzeri bacak ağrısı görülebilir. İleri eğriliklerde boy kısalması ve nadiren solunum kapasitesinde azalma olabilir.

Nedenler ve risk etkenleri

• Ailede skolyoz öyküsü
• Büyüme atağı döneminde olmak (eğriliğin ilerleme olasılığı bu dönemde daha yüksektir)
• Kız cinsiyet (ilerleyici eğrilikler açısından)
• Sinir ve kas sistemini etkileyen hastalıklar
• İleri yaş, disk dejenerasyonu ve kemik erimesi (erişkin tipte)

Ağır çanta taşımak ya da kötü oturmak gibi alışkanlıklar duruşu ve sırt ağrısını etkileyebilir; ancak yapısal skolyozun nedeni olduğuna dair güçlü bir kanıt yoktur. Bu durum duruş bozukluğundan farklıdır.

Tanı nasıl konur?

Muayenede kişi ayakta ve öne eğilmiş pozisyonda (öne eğilme testi) arkadan incelenir; omuz, kürek kemiği ve bel simetrisi, sırttaki kabarıklık değerlendirilir. Bacak boyu farkı ve sinir bulguları kontrol edilir. Gerekirse sırttaki dönmeyi ölçen basit bir cihazla (skolyometre) ölçüm yapılır.

Tanıyı doğrulamak ve eğriliğin derecesini ölçmek için ayakta tüm omurga grafisi çekilir. Grafide ayrıca kemik olgunluğu değerlendirilerek büyümenin ne kadar devam edeceği tahmin edilir; bu, ilerleme riskini öngörmede önemlidir. Ağrılı skolyozda, hızlı ilerlemede, sinir bulgularında ya da alışılmışın dışında eğrilik yönünde emar istenebilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Çocukta ya da ergende gece uyandıran, giderek artan sırt ağrısı (ergen skolyozu çoğunlukla ağrı yapmaz; belirgin ağrı başka bir nedenin araştırılmasını gerektirir)
• Eğriliğin kısa sürede gözle görülür şekilde artması
• Bacaklarda güçsüzlük, uyuşma, yürüme bozukluğu
• İdrar ya da dışkı kontrolünde bozulma
• Nefes darlığı ya da efor kapasitesinde belirgin azalma

Tedavi yaklaşımı

Skolyozun tedavisi; eğriliğin derecesi, kişinin yaşı, büyümenin ne kadar devam ettiği ve yakınmalara göre planlanır. Çocuk ve ergenlerde tedavi kararları ortopedi ve fiziksel tıp uzmanlarıyla birlikte verilir.

• İzlem: Hafif eğriliklerde belirli aralıklarla muayene ve gerektiğinde grafi ile takip
• Skolyoza özgü egzersizler: Fizyoterapist eşliğinde, eğriliğin tipine göre planlanan, nefes ve duruş farkındalığı içeren programlar
• Korse tedavisi: Büyümesi devam eden ve orta derecede eğriliği olan çocuklarda eğriliğin ilerlemesini sınırlamak amacıyla uzman tarafından önerilir; günlük kullanım süresine uyum önemlidir
• Cerrahi: İleri derecede ya da hızla ilerleyen eğriliklerde, ayrıca erişkinlerde sinir basısı ya da ciddi denge bozukluğu varsa omurga cerrahisi değerlendirilir
• Erişkinlerde ağrı yönetimi: Egzersiz, fizik tedavi, hekim önerisiyle ilaç tedavisi ve günlük yaşam düzenlemesi

Muayenehanede, skolyoza eşlik eden sırt ve bel kaslarındaki gerginlik ve ağrı için nöralterapi, akupunktur ya da proloterapi gibi uygulamalar, muayene bulgularına göre egzersiz programına destek olarak seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar omurga eğriliğini düzeltmeye yönelik değildir; çocuk ve ergenlerde izlem, korse ve cerrahi kararlarının yerine geçmez.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Skolyozu olan çocuklar spor yapmaya devam edebilir; fiziksel aktivite genel kas gücü ve duruş için önemlidir.
• Korse önerildiyse günlük kullanım süresine uyulması tedavinin önemli bir parçasıdır.
• Kontrol randevularını, özellikle büyüme atağı döneminde, aksatmayın.
• Erişkinlerde düzenli egzersiz, kilo kontrolü ve kemik sağlığının korunması (yeterli D vitamini, kalsiyum ve hareket) önemlidir.
• Okul çantasını iki omuza takın ve ağırlığını makul düzeyde tutun.

Skolyoz şüphesi ya da skolyoza eşlik eden ağrı yakınmaları için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.