Tenisçi Dirseği

Tenisçi dirseği, dirseğin dış yüzündeki kemik çıkıntısına yapışan ve bileği yukarı kaldıran kasların ortak tendonunda gelişen bir ağrı durumudur. Tıbbi adı lateral epikondilit ya da güncel adıyla lateral epikondilopatidir. Adına rağmen tenis oynayanlardan çok, elini ve bileğini gün boyu tekrarlayan şekilde kullananlarda görülür: Bilgisayar faresi kullanan ofis çalışanı, tornavida çeviren usta, ağır tencere kaldıran ev hanımı ya da bahçe işleriyle uğraşan emekli. Bu sayfada tenisçi dirseğinin belirtilerini, nasıl seyrettiğini ve muayene sonrasında konuşulan seçenekleri bulabilirsiniz.

Tenisçi dirseği nedir?

Önkolun arka-dış yüzündeki kaslar, bileği ve parmakları yukarı kaldırmayı ve kavrama sırasında bileği sabit tutmayı sağlar. Bu kasların tendonları, dirseğin dış yüzündeki lateral epikondil adı verilen çıkıntıda birleşir. En çok etkilenen tendon, bileği geriye doğru kaldıran kısa radial ekstansör kasın (ECRB) tendonudur.

Tekrarlayan kavrama ve bilek hareketleriyle tendonun yapışma yerinde küçük hasarlar oluşur. Vücut bu hasarları onarmaya çalışır, ancak yüklenme sürdükçe onarım yetersiz kalır ve tendon dokusunda yapısal değişiklikler gelişir. Bu nedenle tenisçi dirseği, adının çağrıştırdığı gibi klasik bir iltihap olmaktan çok, bir tendon yıpranması (tendinopati) olarak kabul edilir. Bu bilgi tedavi seçiminde önemlidir.

Belirtiler

• Dirseğin dış yüzünde, kemik çıkıntısı üzerinde ve hemen altında ağrı ve hassasiyet
• Ağrının önkolun dış yüzü boyunca bileğe doğru yayılması
• Kavrama, el sıkışma, kapı kolu ya da kavanoz kapağı çevirme sırasında artan ağrı
• Kolu düz uzatmış hâlde fincan, sürahi ya da çanta kaldırırken ağrı
• Kavrama gücünde azalma, elden bir şeyleri düşürme
• Sabahları dirsekte tutukluk

Belirtiler genellikle yavaş yavaş başlar ve haftalar içinde belirginleşir. Çoğunlukla baskın kolda görülür.

Nedenler ve risk etkenleri

• Tekrarlayan kavrama ve bilek hareketleri gerektiren işler: marangozluk, boyacılık, kasaplık, tesisat, montaj, temizlik işleri
• Uzun süre bilgisayar faresi ve klavye kullanımı
• Raket sporları; özellikle hatalı teknik, ağır raket ya da uygun olmayan sap kalınlığı
• Kırk ile altmış yaş arası dönem
• Alışılmadık bir yüklenme: Hafta sonu yapılan yoğun bahçe işi, taşınma, tadilat
• Sigara kullanımı ve fazla kilo

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğunlukla öykü ve muayeneyle konur. Hekim dirseğin dış yüzünde hassasiyet arar; bileği ve orta parmağı dirence karşı yukarı kaldırma gibi tendonu zorlayan testler uygular. Kavrama gücü ölçülebilir.

Benzer ağrı yapabilen başka durumlar da değerlendirilir: Önkoldaki radial sinirin sıkışması, dirsek eklemi içindeki sorunlar ve boyundan kaynaklanan sinir kökü sıkışmaları. Özellikle ağrıya boyun ağrısı, kolda uyuşma ya da karıncalanma eşlik ediyorsa boyun fıtığı gibi nedenler ayırıcı tanıda ele alınır.

Görüntüleme her zaman gerekmez. Ultrason, tendonun kalınlığını, yapısını ve yırtık olup olmadığını göstermede yararlıdır. Uzun süren ve tedaviye yanıt vermeyen durumlarda ya da girişimsel bir uygulama planlanıyorsa röntgen veya emar (MR) istenebilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Düşme ya da darbe sonrası dirsekte şişlik, şekil bozukluğu, dirseği büküp açamama
• Dirsekte kızarıklık, ısı artışı, belirgin şişlik ve ateş (eklem ya da kese enfeksiyonu olasılığı)
• Elde ve parmaklarda ilerleyen uyuşma, güçsüzlük; parmakları ya da bileği kaldıramama
• Önkol ve elde kas erimesi

Tedavi yaklaşımı

Tenisçi dirseği çoğu kişide zaman içinde düzelme eğilimi gösteren bir durumdur; ancak bu süreç aylar sürebilir ve tekrarlayabilir. Tedavinin amacı ağrıyı azaltmak, tendonun yüklenmeye uyumunu artırmak ve günlük işlevi korumaktır:

• Yüklenmenin düzenlenmesi: Ağrıyı belirgin artıran kavrama ve bilek hareketlerini azaltmak, işi bölerek yapmak. Kolu tamamen dinlendirmek önerilmez.
• Egzersiz: Tendona kontrollü ve kademeli yük bindiren güçlendirme egzersizleri (özellikle bileği yavaşça indirme hareketleri) ve önkol germe çalışmaları tedavinin temel taşıdır.
• Dirsek bandı (ortez): Önkolun üst kısmına takılan bant, kavrama sırasında tendona binen yükü azaltmaya yardımcı olabilir. Bazı kişilerde bilek ateli de önerilebilir.
• Fizik tedavi ve ilaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar hekim önerisiyle kısa süreli kullanılabilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Kısa vadede ağrıyı azaltabilir; ancak uzun dönemde tekrarlama açısından dezavantajlı olabileceği bilindiğinden kararı dikkatle verilir ve sık tekrarlanmaz.

Egzersizde sabır neden önemli?

Tendon dokusu kas dokusuna göre daha yavaş uyum sağlar. Bu nedenle güçlendirme egzersizlerinin etkisi genellikle günler değil haftalar içinde ortaya çıkar. Egzersiz sırasında hafif ve kısa süren bir ağrı kabul edilebilir; ertesi sabah belirgin artan ağrı ise yükün azaltılması gerektiğini gösterir. Ağırlık ve tekrar sayısı, ağrı izlenerek kademeli artırılır. Ağrı kaybolduğunda egzersizi hemen bırakmak yerine bir süre daha sürdürmek, tendonun günlük yüklere hazırlanmasına katkı sağlar.

Bir yılı aşan, düzenli egzersiz ve uygun tedaviye rağmen günlük yaşamı kısıtlamaya devam eden ağrıda cerrahi seçenekler için ortopedi görüşü alınabilir; bu durum az sayıda kişide gündeme gelir.

Muayenehanede, öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra PRP-CGF, proloterapi ya da akupunktur gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde egzersiz programına ek olarak seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Yük kaldırırken avuç içinizi yukarı çevirin; kolu düz uzatarak değil, dirsek bükülü ve gövdeye yakın taşıyın.
• Bilgisayar başında bileğinizi nötr pozisyonda tutun; fareyi gövdenize yakın yerleştirin, sık sık kısa aralar verin.
• Kalın saplı aletler tercih edin; ince sapları kavramak tendona daha fazla yük bindirir.
• Tencere, sürahi gibi ağır nesneleri iki elle kaldırın.
• Raket sporu yapıyorsanız teknik, raket ağırlığı ve sap kalınlığını bir antrenörle gözden geçirin.
• Ağrı azaldığında egzersizleri bırakmayın; tekrarlama olasılığını azaltmaya yardımcı olur.

Dirseğin iç yüzündeki ağrı için golfçü dirseği sayfasına bakabilirsiniz. Önce muayene, sonra karar; randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.