Tetik Parmak

Tetik parmak, parmağı büken tendonun kendi kılıfı içinde rahat kayamaması sonucunda parmağın bükülü durumda takılması, açılırken ise bir tetik gibi aniden "atarak" düzelmesiyle kendini gösteren bir durumdur. Tıbbi adı stenozan tenosinovittir. Sabahları parmağın kilitlenmesi, avuç içinde parmak kökünde ağrılı bir şişlik ve parmağı açarken hissedilen tık sesi tipik yakınmalardır. En sık başparmak, yüzük ve orta parmakta görülür. Bu sayfada tetik parmağın nasıl oluştuğunu, belirtilerini ve muayene sonrasında konuşulan seçenekleri bulabilirsiniz.

Tetik parmak nedir?

Parmakları büken kasların gövdesi önkolda bulunur; bu kaslar uzun tendonlarla parmak uçlarına kadar uzanır. Tendonlar, avuç içinde ve parmaklar boyunca, kaygan bir kılıfın içinde ilerler. Kılıf, tendonu kemiğe yakın tutan halka şeklindeki bağlarla (makaralarla) desteklenir; tıpkı bir olta kamışındaki halkalar gibi.

Tetik parmakta, parmak kökündeki ilk makara (A1 makarası) kalınlaşır ve daralır; tendonun bu bölümünde de bir şişlik ya da düğüm gelişebilir. Parmak büküldüğünde şişlik makaradan geçer, ancak açılırken dar halkaya takılır. Daha fazla zorlanınca aniden geçer ve parmak tetik gibi atarak açılır. İlerlemiş durumlarda parmak bükülü ya da düz konumda kilitli kalabilir.

Belirtiler

• Avuç içinde, parmak kökünde, basınca hassas küçük bir şişlik ya da düğüm
• Parmağı bükerken ya da açarken hissedilen takılma, tık sesi veya atma
• Özellikle sabahları belirgin olan, gün içinde kullanımla azalan tutukluk
• Parmağın bükülü konumda kilitlenmesi ve diğer elle açmak zorunda kalma
• İlerlemiş durumlarda parmağı tam açamama ya da tam bükememe
• Bazen ağrının parmağın orta eklemine yansıması; bu nedenle kişi sorunu parmağın içinde sanabilir

Birden fazla parmak aynı anda ya da zaman içinde sırayla etkilenebilir.

Nedenler ve risk etkenleri

• Kırk ile altmış yaş arası dönem; kadınlarda daha sık görülür
• Diyabet: Önemli bir risk etkenidir; diyabetlilerde birden fazla parmak etkilenebilir ve yakınmalar daha inatçı olabilir
• Romatoit artrit, gut ve tiroit hastalıkları
• Karpal tünel sendromu ve De Quervain tenosinoviti gibi diğer tendon ve sinir sorunları (birlikte görülebilir)
• Güçlü ve tekrarlı kavrama gerektiren işler: makas, budama makası, el aletleri, sürekli tutulan direksiyon ya da tutamaklar

Küçük çocuklarda görülen başparmak tetiklenmesi farklı bir tablodur; çocuk hekimi ya da el cerrahisi tarafından ayrıca değerlendirilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğu zaman yalnızca muayeneyle konur. Hekim avuç içinde parmak kökündeki hassas şişliği elle bulur, kişiden parmağını bükmesini ve açmasını isteyerek takılmayı ya da tetiklenmeyi gözlemler. Parmak eklemlerinin hareketi ve diğer parmaklar da değerlendirilir.

Görüntüleme her zaman gerekmez. Ultrason, makaranın ve tendonun kalınlaşmasını göstermede, ayrıca kılıftaki sıvıyı değerlendirmede yararlıdır. Parmak eklemlerinde kireçlenme ya da başka bir eklem sorunu düşünülüyorsa röntgen istenebilir. Birden fazla parmak etkilenmişse kan şekeri ve gerekirse romatizmal tahliller değerlendirilebilir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Parmağın tamamında sosis gibi şişlik, kızarıklık, bükülü durma ve parmağı düzeltmeye çalışınca şiddetli ağrı, özellikle ateşle birlikteyse: Tendon kılıfı enfeksiyonu olabilir; bu durum acil değerlendirme ve tedavi gerektirir. Sıklıkla küçük bir batma ya da kesiden sonra gelişir.
• Parmağın kilitlenip hiçbir şekilde açılamaması
• Parmak yaralanması sonrası parmağı bükememe (tendon kopması olabilir)
• Parmaklarda uyuşma, renk değişikliği ya da soğukluk

Tedavi yaklaşımı

Tedavi, yakınmaların şiddetine ve ne kadar süredir devam ettiğine göre planlanır. Hafif durumlarda yakınmalar kendiliğinden azalabilir; ancak çoğu kişide bir tedavi gerekir:

• Aktivite düzenlemesi: Güçlü ve tekrarlı kavramayı azaltmak, aletlerin saplarını kalınlaştırmak, işleri bölmek.
• Atel: Etkilenen parmağı, özellikle geceleri, düz konumda tutan küçük bir atel kullanılabilir; sabah kilitlenmesini azaltmaya yardımcı olabilir.
• Egzersiz: Parmakların hareketliliğini korumaya yönelik hafif germe ve kaydırma egzersizleri önerilebilir.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar hekim önerisiyle kısa süreli kullanılabilir.
• Kortizon enjeksiyonu: Tendon kılıfına yapılan enjeksiyon, tetik parmakta sık başvurulan seçeneklerdendir. Diyabetlilerde kan şekerini geçici olarak yükseltebileceği bilinmeli ve yanıt diğer kişilere göre daha sınırlı olabilir. Tekrarı sınırlı tutulur.

Enjeksiyon sonrası nelere dikkat edilir?

Enjeksiyon sonrası birkaç gün boyunca parmak kökünde hafif hassasiyet olabilir; bu dönemde ağır kavrama gerektiren işlerden kaçınmak önerilir. Enjeksiyonun etkisi genellikle günler ya da haftalar içinde ortaya çıkar ve kişiden kişiye değişir. Uygulama yerinde artan kızarıklık, şişlik, ısı artışı ya da ateş gelişirse vakit kaybetmeden hekime başvurulmalıdır. Diyabetliler, enjeksiyonu izleyen günlerde kan şekerini daha sık ölçmelidir.

Enjeksiyon ve diğer yöntemlere rağmen tetiklenmenin sürdüğü, parmağın kilitli kaldığı ya da yakınmaların sık tekrarladığı durumlarda, daralan makaranın gevşetilmesi için el cerrahisi ya da ortopedi görüşü alınır. Bu işlem açık cerrahiyle ya da seçilmiş kişilerde iğne yardımıyla deriden yapılabilir.

Muayenehanede, öykü ve muayene bulguları birlikte değerlendirildikten sonra ozon uygulaması ya da nöralterapi gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Makas, bahçe makası ve el aletlerini kullanırken kalın, yumuşak saplı modelleri tercih edin.
• Ağır poşetleri parmak uçlarıyla değil, avuç içinin tamamıyla ya da kolunuza asarak taşıyın.
• Sabah tutukluğunda elinizi ılık suda yavaşça açıp kapamak rahatlatabilir.
• Parmağı zorla "çıtlatarak" açmaya çalışmayın; diğer elinizle nazikçe destekleyin.
• Diyabetiniz varsa kan şekeri kontrolünü düzenli sürdürün.
• Gün içinde birkaç kez parmaklarınızı yavaşça açıp kapatarak hareketliliği koruyun.

Elde uyuşma da varsa karpal tünel sendromu, parmak eklemlerinde şişlik ve tutukluk varsa el ve parmak kireçlenmesi sayfalarına bakabilirsiniz. Önce muayene, sonra karar; randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.