Topuk Dikeni

Topuk dikeni, topuk kemiğinin alt-ön kısmında, ayak tabanındaki kalın bağ dokusunun (plantar fasya) kemiğe yapıştığı noktada oluşan küçük kemik çıkıntısıdır. Halk arasında topuk ağrısının adı gibi kullanılsa da durum biraz daha farklıdır: Röntgende topuk dikeni görülen birçok kişide hiç ağrı yoktur; ağrısı olan birçok kişide ise diken bulunmaz. Topuk ağrısının asıl kaynağı çoğu zaman dikenin kendisi değil, aynı bölgedeki bağ dokusunun zorlanması, yani plantar fasiittir. Bu sayfada topuk dikeninin ne olduğunu, ağrıyla ilişkisini ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Topuk dikeni nedir?

Ayak tabanındaki plantar fasya, topuk kemiğinden parmak diplerine kadar uzanan ve ayak kemerini destekleyen sağlam bir bağ dokusudur. Bu dokunun kemiğe yapıştığı yer yıllar boyunca tekrarlayan çekme ve yüklenmeye maruz kaldığında, vücut bu bölgede yeni kemik dokusu oluşturabilir. Sonuçta röntgende gaga ya da diken biçiminde görülen bir çıkıntı ortaya çıkar. Bu çıkıntı yavaş gelişir ve tek başına çoğu zaman sessizdir.

Dikenin varlığı, o bölgenin uzun süredir yük altında olduğunu gösteren bir işaret olarak düşünülebilir. Bu yüzden topuk dikeni ile plantar fasiit sık sık birlikte görülür. Tedavide hedef çoğunlukla dikeni yok etmek değil, çevresindeki dokunun yükünü azaltmak ve ağrıyı yönetmektir. Topuğun arka tarafında, ayakkabı sırtının değdiği yerde hissedilen ağrı ise farklı bir tablodur ve daha çok aşil tendiniti ile ilişkilidir.

Belirtiler

• Sabah yataktan kalkıp ilk adımları atarken topuğun altında batma, saplanma tarzında ağrı
• Uzun süre oturduktan sonra ayağa kalkınca artan, birkaç adım sonra bir miktar hafifleyen ağrı
• Gün boyu uzun süre ayakta kalınca ya da sert zeminde yürüyünce yeniden artan topuk ağrısı
• Topuğun alt-iç kısmına bastırınca belirgin hassasiyet
• Ağrıdan kaçınmak için ayağın dış kenarına ya da parmak ucuna basarak yürüme

Bu belirtilerin tamamı aslında plantar fasiitin tipik belirtileridir. Röntgende diken olsun ya da olmasın, yakınmalar aynı şekilde yaşanabilir.

Nedenler ve risk etkenleri

• Uzun süre ayakta kalma: Sert zeminde ayakta çalışılan meslekler
• Fazla kilo: Topuğa binen yükün artması
• Ayak yapısı: Düz taban ya da yüksek kemer, içe basma alışkanlığı
• Kısa baldır kasları ve aşil tendonu: Ayak tabanına binen gerginliğin artması
• Uygunsuz ayakkabı: Tabanı ince, sert ya da destekten yoksun ayakkabılar; çok düz terlikler
• Yaş: Orta ve ileri yaşlarda topuk altındaki yağ yastığının incelmesi
• Aktivitede ani artış: Koşu mesafesinin hızla artırılması, uzun yürüyüşler

Tanı nasıl konur?

Tanı çoğu zaman öykü ve muayeneyle konur. Muayenede ağrının yeri, topuk altındaki hassas nokta, ayak kemeri, baldır kaslarının esnekliği, ayak bileği hareketleri ve yürüyüş değerlendirilir. Bel kaynaklı sinir sıkışmaları da ayakta ağrı ve uyuşmaya yol açabildiğinden gerekirse bel muayenesi yapılır.

Röntgen, topuk dikenini gösterebilir; ancak dikenin görülmesi ağrının kaynağını tek başına açıklamaz. Röntgen daha çok kırık, kireçlenme ya da başka kemik sorunlarını dışlamak için değerlidir. Gerekirse ultrasonla plantar fasyanın kalınlığı ve çevresindeki doku değerlendirilebilir. Yakınmalar alışılmış seyrin dışındaysa emar ya da kan tahlilleri istenebilir.

Topuk ağrısının diğer nedenleri

Her topuk ağrısı topuk dikeni ya da plantar fasiit değildir. Topuk kemiğinde stres kırığı, topuk altındaki yağ yastığının incelmesi, iç ayak bileğinin arkasındaki sinir sıkışması (tarsal tünel sendromu), topuğun arkasındaki tendon sorunları ve bazı romatizmal hastalıklarda görülen tendon yapışma yeri iltihabı benzer yakınmalar yapabilir. Büyüme çağındaki çocuklarda topuk ağrısının nedenleri yetişkinlerden farklıdır. Ayağa yayılan ağrı ve uyuşma bel ağrısıyla birlikteyse siyatik gibi bel kaynaklı nedenler de akla gelir. Bu nedenle tedaviye başlamadan önce ağrının kaynağını muayeneyle netleştirmek önemlidir.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Düşme ya da yüksekten atlama sonrası başlayan ve basamadığınız topuk ağrısı
• Topukta kızarıklık, şişlik, ısı artışı ve ateş
• Ayakta uyuşma, karıncalanma, yanma ya da güçsüzlük
• Gece istirahatte de süren, giderek artan ağrı
• Şeker hastalığı olan kişide ayakta yara, renk değişikliği ya da şişlik
• İki topukta birden ağrıyla birlikte bel, kalça ya da diğer eklemlerde ağrı ve sabah tutukluğu

Tedavi yaklaşımı

Topuk dikeni ile ilişkili ağrı, çoğu kişide zamanla ve basit önlemlerle hafifler; ancak bu süreç aylar alabilir ve sabır gerektirir. Tedavide amaç dikeni ortadan çıkarmak değil, ağrının kaynağı olan dokunun yükünü azaltmaktır:

• Germe egzersizleri: Baldır kaslarının ve ayak tabanının düzenli germe hareketleri, özellikle sabah kalkmadan önce
• Ayakkabı ve tabanlık: Topuğu yumuşak destekleyen, kemeri destekleyen ayakkabılar; gerekirse topuk yastığı ya da kişiye uygun tabanlık
• Yük düzenlemesi: Uzun süre ayakta kalma ve sert zeminde yürümenin geçici olarak azaltılması, kilo kontrolü
• Fizik tedavi: Egzersiz programı, buz uygulaması, gerekirse gece ateli
• İlaç tedavisi: Hekim önerisiyle kısa süreli ağrı kesiciler

Bu önlemlere rağmen uzun süre devam eden ağrıda enjeksiyon tedavileri ya da şok dalga tedavisi gündeme gelebilir. Cerrahi, çok uzun süreli ve diğer yöntemlerle yanıt alınamayan seyrek durumlar için düşünülür.

Muayenehanede, muayene ve görüntüleme bulgularına göre proloterapi, PRP-CGF ya da ozon uygulaması gibi seçenekler egzersiz ve ayakkabı düzenlemesine ek olarak değerlendirilebilir. Bu uygulamalar tıbbi tedavinin yerine geçmez; uygun olup olmadıkları kişiye göre belirlenir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Evde çıplak ayakla ya da çok ince tabanlı terlikle dolaşmayın.
• Sabah yataktan kalkmadan önce ayak bileğinizi birkaç kez yukarı-aşağı oynatın, ayak tabanınızı nazikçe esnetin.
• Ayak tabanınızın altında soğuk bir şişeyi yavaşça yuvarlamak rahatlama sağlayabilir.
• Yürüyüş ve koşu mesafesini kademeli artırın; ağrıyı artıran aktiviteyi geçici olarak bisiklet ya da yüzme ile değiştirin.
• Eskimiş, tabanı incelmiş ayakkabıları yenileyin.

Topuk ağrınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.