Trigeminal Nevralji

Trigeminal nevralji, yüzün duyusunu taşıyan trigeminal sinirin etkilendiği, yüzün bir yarısında saniyeler süren, elektrik çarpması ya da bıçak saplanması gibi şiddetli ağrı ataklarıyla seyreden bir sinir ağrısıdır. Ataklar konuşmak, çiğnemek, diş fırçalamak, yüzü yıkamak, tıraş olmak ya da yüze esen rüzgâr gibi sıradan uyaranlarla tetiklenebilir. Ağrının şiddeti nedeniyle kişiler yemek yemekten ve konuşmaktan kaçınabilir. Trigeminal nevraljinin tanı ve tedavisi nöroloji ve gerektiğinde beyin cerrahisi tarafından yürütülür; bu sayfada hastalığın belirtilerini, nedenlerini ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Trigeminal nevralji nedir?

Trigeminal sinir, beyin sapından çıkarak üç dala ayrılır: alın ve göz çevresine giden üst dal, yanak ve üst çeneye giden orta dal, alt çeneye giden alt dal. Trigeminal nevralji en sık orta ve alt dalların bölgesinde, yani yanak, üst-alt çene, dişler, dudak ve burun kenarında hissedilir. Neredeyse her zaman tek taraflıdır.

Hastalığın en sık görülen biçiminde, sinirin beyin sapından çıktığı yerde bir damarın sinire temas ederek baskı yaptığı düşünülür. Bu baskı sinirin yalıtım kılıfını zamanla bozar ve sinir, sıradan dokunma uyaranlarına şiddetli ağrı sinyalleriyle yanıt vermeye başlar. Daha seyrek olarak multipl skleroz gibi sinir kılıfını etkileyen hastalıklar ya da sinire baskı yapan bir kitle trigeminal nevraljiye yol açabilir. Hastalık daha çok elli yaşın üzerinde ve kadınlarda görülür.

Belirtiler

• Yüzün bir yarısında, saniyeler ile birkaç dakika arasında süren, elektrik çarpması ya da bıçak saplanması gibi şiddetli ağrı atakları
• Ataklar arasında ağrının olmadığı ya da hafif bir sızının kaldığı dönemler
• Konuşma, çiğneme, gülme, diş fırçalama, yüz yıkama, makyaj, tıraş ve rüzgârla tetiklenen ataklar
• Yüzde, burun kenarında ya da dudakta belirli “tetik bölgeler”
• Gün içinde çok sayıda tekrarlayan ataklar; haftalar-aylar süren atak dönemlerinin ardından yakınmasız dönemler
• Ağrı korkusuyla yemek yememe, kilo kaybı, yüzün bir tarafını yıkamaktan kaçınma

Trigeminal nevraljide ağrı çoğu zaman dişlerde hissedildiği için kişiler önce diş hekimine başvurabilir. Ağrı kaynağı netleşmeden diş çekimi gibi geri dönüşü olmayan işlemlerden önce nörolojik değerlendirme önemlidir.

Benzer ağrı yapabilen durumlar

• Diş ve çene sorunları: Diş çürüğü, diş kökü iltihabı, çene eklemi rahatsızlıkları
• Sinüzit: Yüzde basınç tarzında, genellikle burun tıkanıklığıyla birlikte ağrı
• Zona ve zona sonrası ağrı: Yüzde döküntüyle birlikte ya da döküntü sonrasında süren yanıcı ağrı; ayrıntılar için zona sonrası ağrı sayfasına bakabilirsiniz
• Diğer baş-yüz ağrıları: Göz çevresinde dakikalar-saatler süren ataklarla seyreden küme baş ağrısı ve migren gibi baş ağrısı türleri
• Kas kaynaklı yüz ağrıları: Çiğneme kaslarındaki gerginlik ve tetik noktalar

Tanı nasıl konur?

Tanı, ağrının özelliklerini ayrıntılı tarif eden öyküye ve nörolojik muayeneye dayanır. Ağrının yeri, süresi, niteliği, tetikleyicileri ve ataklar arasındaki durum sorgulanır. Muayenede yüzdeki his, göz kırpma refleksi, çiğneme kasları ve diğer kafa sinirleri değerlendirilir.

Trigeminal nevralji tanısı konan kişilerde, sinire baskı yapan damar, multipl skleroz ya da kitle gibi nedenleri araştırmak için genellikle beyin emarı istenir. Yüzde his kaybı, iki taraflı tutulum, genç yaşta başlangıç ya da başka nörolojik belirtiler varsa altta yatan bir neden olasılığı daha yüksektir ve değerlendirme daha da önem kazanır. Tanı ve tedavi planı için nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Yüzde his kaybı, uyuşma ya da yüz kaslarında güçsüzlük
• Çift görme, işitme kaybı, yutma güçlüğü, denge bozukluğu gibi eşlik eden nörolojik belirtiler
• Kol ya da bacakta güç kaybı, konuşma bozukluğu: beklemeden acil servise başvurun
• Ateşle birlikte yüz ağrısı ve şişlik
• Göz çevresinde ağrıyla birlikte kızarıklık, görme bulanıklığı ya da döküntü
• Ağrı nedeniyle yemek ve su alamama

Tedavi yaklaşımı

Trigeminal nevraljide ilk basamak ilaç tedavisidir ve nöroloji uzmanı tarafından düzenlenir. Sıradan ağrı kesiciler bu ağrıda genellikle yetersiz kalır. Sinirin aşırı uyarılabilirliğini azaltan, sara (epilepsi) hastalığında da kullanılan ilaç grupları tedavinin temelini oluşturur. Bu ilaçlar düşük dozda başlanır ve hekim tarafından kademeli olarak ayarlanır. Baş dönmesi, uyku hali, denge bozukluğu ve bazı kan değerlerinde değişiklik gibi yan etkiler görülebildiğinden düzenli takip ve gerekli kan tahlilleri önemlidir. İlaçlar hekime danışılmadan aniden bırakılmamalıdır.

İlaçlarla yeterli kontrol sağlanamayan ya da ilaç yan etkilerini tolere edemeyen kişilerde beyin cerrahisi değerlendirmesi gündeme gelir. Sinire baskı yapan damarın ayrılmasını amaçlayan açık cerrahi, sinirin ağrı iletimini azaltmaya yönelik iğne ile yapılan işlemler ve odaklanmış ışınla yapılan radyocerrahi bu seçenekler arasındadır. Her birinin olası yararları, riskleri ve yüzde his azalması gibi sonuçları kişinin yaşı, genel sağlık durumu ve görüntüleme bulgularına göre beyin cerrahisi tarafından ayrıntılı olarak konuşulur.

Muayenehanede şikâyetin öyküsü ve muayene bulguları değerlendirilir; trigeminal nevraljiden şüphelenildiğinde tanı ve tedavinin düzenlenmesi için nöroloji, gerektiğinde beyin cerrahisi değerlendirmesine yönlendirme yapılır. Tedavi süresince ilaç yan etkilerinin izlenmesi ve kontrollerin aksatılmaması önemlidir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Ataklarınızın sıklığını, tetikleyicilerini ve ilaç kullanımınızı not edin; kontrollerde hekiminizle paylaşın.
• Soğuk havada ve rüzgârda yüzünüzü bir atkı ile koruyun.
• Çiğneme ataklarınızı tetikliyorsa yumuşak gıdaları tercih edin, ağzın ağrımayan tarafıyla çiğneyin.
• Ilık suyla yüz yıkamak ve yumuşak diş fırçası kullanmak tetiklenmeyi azaltmaya yardımcı olabilir.
• Yeterli beslenme ve sıvı alımını sürdürmeye özen gösterin.

Yüz ağrınızla ilgili ilk değerlendirme için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz; tanı ve tedavi için nöroloji uzmanına yönlendirme yapılır.