Kalça Yan Ağrısı (Trokanterik Bursit)

Trokanterik bursit, kalçanın dış yanında, o tarafa yatınca artan ağrıyla kendini gösteren yaygın bir yakınmadır. Gece döndükçe uyanmak, uzun süre ayakta durunca ya da merdiven çıkınca kalçanın yanında yanma ve sızlama hissetmek tipik tariflerdir. Günümüzde bu tablo, ağrının çoğu zaman yalnızca bursadan değil çevredeki kalça kaslarının tendonlarından da kaynaklandığı anlaşıldığından büyük trokanter ağrı sendromu adıyla da anılır. Bu sayfada kalça yan ağrısının nedenlerini, tanısını, dikkat edilmesi gereken belirtileri ve tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Trokanterik bursit nedir?

Uyluk kemiğinin üst dış kısmında, kalçanın yanında elle hissedilebilen kemik çıkıntısına büyük trokanter denir. Bu çıkıntıya kalçayı yana açan ve leğeni dengede tutan orta ve küçük gluteal kasların tendonları yapışır. Tendonlarla kemik ve üstteki kalın bant (iliotibial bant) arasında sürtünmeyi azaltan, içi az miktarda sıvı dolu keseciklere bursa denir.

Tekrarlayan sürtünme, aşırı yüklenme ya da doğrudan darbe sonucu bursa tahriş olabilir; daha sık olarak da gluteal tendonlarda zorlanma ve yıpranma (gluteal tendinopati) gelişir. Bu iki durum çoğu zaman birlikte bulunur ve benzer yakınmalara yol açar.

Belirtiler

• Kalçanın dış yanında, kemik çıkıntısı üzerinde ağrı ve dokunmakla hassasiyet
• Ağrılı tarafa yatınca, bazen sağlam tarafa yatıp üstteki bacağın içe düşmesiyle artan gece ağrısı
• Uzun süre ayakta durma, yürüme, merdiven ya da yokuş çıkma ile artış
• Bacak bacak üstüne atınca ya da alçak bir yerden kalkarken ağrı
• Uyluğun dış yanına doğru yayılan sızı; ağrı genellikle dizin altına inmez

Kalça yan ağrısı, kalça eklemi kaynaklı ağrıdan farklıdır. Kalça kireçlenmesi daha çok kasıkta ağrı ve hareket kısıtlılığı yaparken trokanterik bölge ağrısında eklem hareketleri genellikle korunur. Her iki durum birlikte de görülebilir.

Nedenler ve risk etkenleri

• Kırk yaş sonrası; kadınlarda daha sık görülür
• Kalça çevresi kaslarının zayıflığı
• Fazla kilo
• Yürürken leğenin bir yana düşmesi, ayakta dururken ağırlığı hep bir kalçaya verme alışkanlığı
• Koşu, yokuş yürüyüşü gibi aktivitelerde ani yük artışı
• Bacak boyu farkı, bel ya da diz sorunları nedeniyle değişen yürüyüş
• Kalçanın yanına düşme ya da darbe
• Bacakları birbirine yakın, çaprazlayarak oturma ve yatma alışkanlığı

Koşucularda görülen ve dizin dış yanında ağrı yapan iliotibial bant sendromu ile aynı kalın bant sistemiyle ilişkili olduğundan, iki tablo zaman zaman birlikte değerlendirilir.

Tanı nasıl konur?

Tanı büyük ölçüde öykü ve fizik muayeneye dayanır. Büyük trokanter üzerinde elle bastırınca ağrı, tek ayak üzerinde durunca ağrının ortaya çıkması ve kalça kaslarına karşı direnç verince ağrı artışı tipiktir. Kalça eklemi, bel ve sakroiliak eklem de muayene edilir; çünkü bel kaynaklı ağrılar da kalçanın yan tarafında hissedilebilir.

Gerekirse kalça eklemini ve kemik yapıları değerlendirmek için röntgen, tendonları ve bursayı görmek için ultrason, tendon yırtığı ya da başka bir neden düşünülüyorsa emar (MR) istenir. Görüntülemede saptanan her bulgu ağrının nedeni olmayabilir; sonuçlar muayeneyle birlikte yorumlanır.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Düşme sonrası kalçaya yük verememe: Özellikle yaşlılarda kalça kırığı olasılığı nedeniyle acil değerlendirme gerekir.
• Kalçanın yanında kızarıklık, ısı artışı, belirgin şişlik ve ateş: Bursanın ya da eklemin enfeksiyonu açısından değerlendirilmelidir.
• Bacağa, dizin altına yayılan ağrıyla birlikte uyuşma ve güç kaybı
• Açıklanamayan kilo kaybı, gece terlemesi ve istirahatte de süren ağrı
• Çocuk ya da ergende kalça ağrısı ve topallama

Tedavi yaklaşımı

Kalça yan ağrısının büyük bölümü cerrahi dışı yöntemlerle ele alınır; ancak iyileşme çoğu zaman sabır ister ve haftalar, bazen aylar sürebilir.

• Yük düzenlemesi: Ağrıyı artıran hareketleri, özellikle tendona baskı yapan pozisyonları (bacak bacak üstüne atma, ağrılı tarafa yatma, alçak koltuk) azaltmak.
• Egzersiz ve fizik tedavi: Gluteal kasları kademeli güçlendiren egzersizler tedavinin temelini oluşturur. Tendonu sıkıştıran germe hareketleri, özellikle ilk dönemde, ağrıyı artırabileceğinden program kişiye göre seçilir.
• Kilo kontrolü: Fazla kilonun azaltılması kalça çevresindeki yükü düşürür.
• İlaç tedavisi: Ağrı kesici ve iltihap giderici ilaçlar yalnızca hekim önerisiyle kullanılır.
• Kortizon enjeksiyonu: Seçilmiş durumlarda kısa süreli ağrı kontrolü için düşünülebilir; sık tekrarı tendon dokusu açısından dikkat gerektirir.

Uzun süredir devam eden ve uygun tedaviye yanıt vermeyen ağrıda ya da görüntülemede belirgin tendon yırtığı saptandığında ortopedi görüşü alınır.

Muayenehanede öykü, muayene ve görüntüleme bulguları birlikte değerlendirildikten sonra proloterapi ya da PRP-CGF gibi uygulamalar, uygun görülen kişilerde seçenekler arasında ele alınabilir. Bu uygulamalar mevcut tıbbi tedavinin yerine geçmez; hekim değerlendirmesiyle egzersiz programını destekleyici olarak planlanır ve yanıt kişiden kişiye değişir.

Egzersiz programı nasıl ilerler?

Tendon kaynaklı kalça yan ağrısında egzersiz genellikle kası kısaltıp uzatmadan sabit pozisyonda kasma (izometrik) çalışmalarıyla başlar; örneğin sırtüstü yatarken dizlerin dışına bağlanan bir lastik banda karşı hafifçe itmek. Ağrı izin verdikçe köprü kurma, yan yatarak bacağı kaldırma, basamağa çıkma ve tek ayak üzerinde denge çalışmaları eklenir. Egzersiz sırasında hafif bir rahatsızlık olağandır; ertesi sabah belirgin artan ağrı, yükün fazla geldiğini gösterebilir. Programın birkaç ay boyunca düzenli sürdürülmesi önemlidir; ağrı azaldığında hemen bırakmak tekrarlama olasılığını artırabilir.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Yan yatarken dizlerinizin arasına bir yastık koyun; üstteki bacağın içe düşmesini önler.
• Ağrılı tarafın üzerine yatmamaya çalışın; çok sert yatak bu bölgeye baskıyı artırabilir.
• Bacak bacak üstüne atarak ya da dizleri birleştirip yana yatırarak oturmayın.
• Ayakta dururken ağırlığınızı iki bacağa eşit verin; bir kalçaya yaslanmayın.
• Çok alçak sandalye ve koltuklardan kaçının; kalçanız dizinizden biraz yüksekte olsun.
• Yürüyüş ve koşu mesafesini kademeli artırın; yokuş ve merdiveni ağrı azalana kadar sınırlayın.

Kalça yan ağrınızın kaynağını netleştirmek için önce muayene, sonra karar. Randevu için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.