Zona Sonrası Ağrı

Zona sonrası ağrı (postherpetik nevralji), zona hastalığının döküntüleri iyileştikten sonra da aynı bölgede haftalar, aylar ya da daha uzun süre devam eden yanıcı, batıcı ya da elektriklenme tarzında sinir ağrısıdır. Zonanın en sık görülen sonrası sorunlarından biridir ve özellikle ileri yaşlarda daha sık ortaya çıkar. Ağrı, çoğu zaman giysilerin hafifçe değmesine bile katlanılamayacak kadar rahatsız edici olabilir ve uyku, ruh hali ve günlük yaşam üzerinde belirgin etki yaratabilir. Bu sayfada zona sonrası ağrının neden olduğunu, risk etkenlerini, acil durumları ve tedavi yaklaşımını bulabilirsiniz.

Zona ve zona sonrası ağrı nedir?

Zona, çocuklukta su çiçeğine yol açan virüsün yıllar sonra yeniden etkinleşmesiyle ortaya çıkar. Su çiçeği iyileştikten sonra virüs omurilik ve beyin sapı yakınındaki sinir düğümlerinde sessizce bekler. Yaş ilerledikçe ya da bağışıklık sistemi zayıfladığında yeniden etkinleşir ve bir sinir boyunca ilerleyerek o sinirin dağıldığı deri bölgesinde, genellikle vücudun tek tarafında, şerit şeklinde ağrılı ve su dolu kabarcıklar oluşturur. En sık göğüs ve sırtta, ardından yüzde ve göz çevresinde görülür.

Döküntü genellikle birkaç hafta içinde kabuklanarak iyileşir. Ancak virüsün sinire verdiği hasar nedeniyle sinir, ağrı sinyallerini düzensiz ve aşırı iletmeye devam edebilir. Döküntü iyileştikten sonra genellikle üç ay ve üzerinde süren ağrı, zona sonrası ağrı olarak tanımlanır. Bazı kişilerde ağrı zamanla hafifler; bazı kişilerde ise uzun süre devam edebilir.

Belirtiler

• Zona geçirilen bölgede, döküntü iyileştikten sonra da süren yanma, batma, zonklama ya da elektrik çarpması tarzında ağrı
• Giysinin, çarşafın ya da hafif bir dokunuşun bile ağrılı hissedilmesi
• Aynı bölgede kaşıntı, uyuşma ya da his azalması
• Ağrının gece ve yorgunlukla artması
• Uyku bozukluğu, iştahsızlık, yorgunluk, kaygı ve çökkün ruh hali

Ağrının yoğunluğu her zaman döküntünün büyüklüğüyle orantılı değildir. Hafif bir döküntüden sonra da belirgin ağrı kalabilir. Ağrı sürekli bir yanma şeklinde olabileceği gibi, gün içinde aniden gelen elektriklenme atakları biçiminde de hissedilebilir.

Risk etkenleri

• İleri yaş: Zona sonrası ağrı riski yaşla birlikte belirgin artar
• Zona sırasındaki ağrının şiddeti: Döküntü döneminde şiddetli ağrı yaşayanlarda risk daha yüksektir
• Döküntünün yaygınlığı ve yeri: Yaygın döküntü ve yüz, özellikle göz çevresi tutulumu
• Döküntüden önce başlayan ağrı
• Bağışıklık sistemini zayıflatan durumlar: Kanser tedavisi, bağışıklığı baskılayan ilaçlar, bazı kronik hastalıklar
• Şeker hastalığı

Tanı nasıl konur?

Zona sonrası ağrının tanısı genellikle öykü ve muayeneyle konur. Daha önce aynı bölgede zona döküntüsü geçirilmiş olması, ağrının o sinirin bölgesine sınırlı ve tek taraflı olması, dokunmaya aşırı duyarlılık ve deride kalan iz ya da renk değişiklikleri tanıyı destekler. Ağrının özelliklerini, uyku ve ruh hali üzerindeki etkisini ve kullanılan ilaçları değerlendirmek tedavinin planlanması için önemlidir.

Çoğu zaman ek tetkik gerekmez. Ancak döküntü öyküsü belirsizse ya da ağrı alışılmış seyrin dışındaysa göğüs ve karın organlarından kaynaklanan ağrılar, omurga kaynaklı sinir sıkışmaları ve diğer sinir hastalıkları açısından değerlendirme yapılır. Göğüs ve sırt bölgesindeki ağrılarda sırt ağrısı nedenleri de göz önünde tutulur.

Ne zaman hemen hekime başvurulmalı?

• Göz çevresinde, alında ya da burun ucunda zona döküntüsü: Göz tutulumu riski nedeniyle beklemeden göz hekimi değerlendirmesi gerekir
• Gözde kızarıklık, ağrı, ışığa hassasiyet ya da görme bulanıklığı
• Yüzde felç, kulakta döküntü, işitme kaybı ya da baş dönmesi
• Ateş, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, bilinç değişikliği
• Vücudun birden fazla bölgesine ya da her iki tarafına yayılan döküntü; özellikle bağışıklığı zayıf kişilerde
• Döküntü bölgesinde artan kızarıklık, şişlik, akıntı (deri enfeksiyonu olasılığı)

Ayrıca zona döküntüsü yeni başladıysa vakit kaybetmeden hekime başvurmak önemlidir. Döküntünün ilk günlerinde hekim tarafından başlanan virüs ilacı tedavisi, zona döneminin seyri açısından önemlidir.

Tedavi yaklaşımı

Zona sonrası ağrıda amaç, ağrıyı yönetilebilir düzeye indirmek, uykuyu ve günlük yaşamı desteklemektir. Tedavi kişinin yaşına, eşlik eden hastalıklarına ve kullandığı diğer ilaçlara göre hekim tarafından düzenlenir:

• Ciltten uygulanan tedaviler: Lokal anestezik içeren bantlar ya da kremler; ağrılı bölge sınırlıysa sık tercih edilir
• Sinir ağrısına yönelik ilaçlar: Hekim tarafından düşük dozda başlanıp kademeli ayarlanan ilaçlar; özellikle ileri yaşta baş dönmesi, uyku hali ve düşme riski açısından dikkatle izlenir
• Diğer ilaçlar: Ağrının şiddetine göre hekim tarafından değerlendirilen ek ilaçlar
• Girişimsel ağrı tedavileri: Dirençli durumlarda sinir blokları gibi yöntemler ağrı uzmanlarınca değerlendirilebilir
• Destekleyici yaklaşımlar: Uyku düzeni, hafif egzersiz, gevşeme teknikleri; ağrının ruh hali üzerindeki etkisi belirginse psikolojik destek

Muayenehanede, hekim tarafından planlanan ilaç tedavisi sürdürülürken, uygun görülen kişilerde nöralterapi, akupunktur ya da ozon uygulaması gibi uygulamalar muayene bulgularına göre ikincil ve destekleyici seçenekler arasında değerlendirilebilir. Bu uygulamalar tıbbi tedavinin yerine geçmez; döküntünün aktif olduğu dönemde ve göz çevresinde ek dikkat gerektirir.

Zona aşısı hakkında

Zona ve zona sonrası ağrı riskini azaltmaya yönelik aşılar bulunmaktadır. Aşının size uygun olup olmadığı, yaşınız, sağlık durumunuz ve daha önce zona geçirip geçirmediğiniz göz önünde tutularak değerlendirilir. Bu konuyu aile hekiminiz ya da ilgili uzmanınızla konuşabilirsiniz.

Günlük hayatta dikkat edilecekler

• Ağrılı bölgeye sürtünmeyen, yumuşak, pamuklu ve bol giysiler tercih edin.
• Dokunma hassasiyeti varsa bölgeyi ince bir örtü ya da hekiminizin önerdiği bir bantla korumak rahatlama sağlayabilir.
• Serin kompres bazı kişilerde rahatlatıcı olabilir; sıcak uygulama hekiminize danışmadan yapılmamalıdır.
• Uyku düzeninizi korumaya çalışın; ağrı uykunuzu belirgin bozuyorsa bunu hekiminize söyleyin.
• Sosyal ilişkilerinizi ve hafif fiziksel etkinlikleri sürdürmeye çalışın.

Zona sonrası ağrınızın değerlendirilmesi için iletişim sayfasından randevu alabilirsiniz.